استئوآرتریت یک بیماری فرسایشی مفصلی است که به دلیل آسیبهای غضروفی، درد، التهاب و محدودیت حرکت در مفاصل ایجاد میشود. این بیماری معمولاً با افزایش سن تشدید میشود و انواع مختلفی از جمله استئوآرتریت خفیف، متوسط و شدید دارد. در مراحل اولیه، درمانهایی مانند فیزیوتراپی، ورزشهای کمفشار و داروهای ضدالتهابی میتوانند مؤثر باشند. در مراحل پیشرفتهتر، درمانهای پیشرفتهتری مانند تزریق هیالورونیک اسید، استروئیدها و جراحی تعویض مفصل ممکن است لازم باشد. با طی مراحل درمانی، کیفیت زندگی بیماران بهبود یافته و میتوانند به فعالیتهای روزمره خود ادامه دهند.
مکانیزم ایجاد استئوآرتریت چیست؟
استئوآرتریت به عنوان یک بیماری فرسایشی مفصلی، ناشی از مجموعهای از تغییرات سلولی و مولکولی پیچیده است. این بیماری به تدریج غضروف مفصل را از بین میبرد و باعث ایجاد درد، التهاب و تخریب بافت مفصل میشود. وقتی غضروفها خراب میشوند، استخوانها به هم برخورد میکنند و میتوانند خارهایی به نام خارهای استخوانی بسازند که باعث درد و محدودیت حرکت میشوند.
انواع استئوآرتریت
استئوآرتریت (OA) بهطور کلی به سه درجه شدت مختلف تقسیم میشود: خفیف، متوسط و شدید.
در هر یک از این درجات، ویژگیها و علائم متفاوتی وجود دارد که بر اساس میزان آسیب
به غضروف مفصل و سایر تغییرات ساختاری در مفصلها طبقهبندی میشوند. در ادامه به
تفصیل در مورد استئوآرتریت خفیف، متوسط و شدید توضیح داده شده است.
111
| شدت عارضه | ویژگی | درمان | علائم |
| خفیف | فضای مفصل قابل مشاهده | ورزشهای کمفشار کاهش وزن داروهای مسکن ساده | درد خفیف پس از فعالیت سفتی در صبح |
| متوسط | کاهش فضای مفصل | داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی تزریقات هیالورونیک اسید | درد در فعالیتهای روزمره |
| شدید | از بین رفتن کامل غضروف | تزریق استروئید جراحی تعویض مفصل | درد شدید و مداوم کاهش شدید دامنه حرکت |
استئوآرتریت خفیف
در این مرحله، آسیبها و تغییرات غضروفی به اندازهای خفیف هستند که هنوز فضای مفصل قابل مشاهده است و تغییرات استخوانی مشهود نمیباشند. ممکن است درد ملایم و سفتی مفصل پس از فعالیتهای سنگین یا طولانیمدت (مانند پیادهروی طولانی یا ورزش) مشاهده شود. فضای مفصلی کمی کاهش مییابد، اما غضروف مفصل هنوز قابل ترمیم است. مفصلها معمولاً هنوز عملکرد کافی دارند و فرد میتواند فعالیتهای روزمره خود را انجام دهد.
علائم استئوآرتریت خفیف
در این
شدت، درد خفیف بعد از فعالیت، سفتی مفصل در صبح، و بهبود علائم با استراحت یا مسکن
مشاهده میشود.
·
درد خفیف که معمولاً پس از
فعالیتهای سنگین یا طولانیمدت ایجاد میشود.
·
سفتی مفصل، بهویژه در صبحها
که پس از حرکت بهبود مییابد.
·
عدم محدودیت در دامنه حرکت
مفصل.
علل استئوآرتریت خفیف
استئوآرتریت
به دلیل فرسایش غضروف مفصل، فشار زیاد روی مفاصل، یا عوامل ژنتیکی مانند سن و
وراثت ایجاد میشود.
·
افزایش سن یا استفاده بیش از
حد با فرسایش تدریجی غضروف مفصل.
·
اضافه وزن و چاقی با فشار زیاد بر
مفاصل یا انجام کارهای سنگین
·
وراثت و عوامل ژنتیکی.
درمان استئوآرتریت خفیف
در درمان استئوآرتریت خفیف، هدف کاهش درد و تقویت مفصلهاست.
در این مرحله، اغلب از روشهای غیرجراحی مانند ورزشهای کمفشار و کاهش وزن برای
کاهش فشار روی مفاصل استفاده میشود. داروهای مسکن ساده مانند استامینوفن و ایبوپروفن
برای کاهش درد و التهاب مؤثر هستند. همچنین، فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف
مفصل و بهبود دامنه حرکت مفصل مفید است.
·
ورزشهای کمفشار مانند پیادهروی یا
دوچرخهسواری برای تقویت عضلات اطراف مفصل.
·
کاهش وزن برای کاهش فشار روی
مفاصل، بهویژه زانو.
·
استفاده از داروهای مسکن ساده مانند استامینوفن
یا ایبوپروفن برای کاهش درد و التهاب.
·
فیزیوتراپی برای تقویت عضلات
اطراف مفصل و بهبود دامنه حرکت مفصل.
استئوآرتریت متوسط
در این مرحله، آسیب به غضروف مفصل قابل توجهتر است و فضای
مفصل به وضوح کاهش یافته است. غضروف آسیبدیده و خارهای استخوانی (استئوفیتها)
شروع به تشکیل میکنند. درد ممکن است شدیدتر و طولانیتر شود و میتواند در حالت
استراحت یا هنگام انجام فعالیتهای روزمره نیز احساس شود. سفتی مفصل به ویژه در
صبحها یا پس از نشستن طولانیمدت مشهود است. ممکن است ورم و گرمی در اطراف مفصل نیز
مشاهده شود.
علائم استئوآرتریت متوسط
- درد متوسط به ویژه
هنگام فعالیتهای روزمره یا ورزش
- کاهش دامنه
حرکت مفصل تا حدی که فرد در انجام وظایف روزانه با مشکل برخورد میکند
- سفتی بهویژه پس
از استراحت یا در طول صبح.
- تورم در اطراف
مفصل به دلیل التهاب
- درد که مسکنهای
معمولی کنترل میشود، اما همچنان مشکل در انجام فعالیتها وجود دارد.
علل استئوآرتریت متوسط
در شدت متوسط، التهاب بیشتر، تغییرات استخوانی مانند خارهای
استخوانی و آسیبهای قبلی مفصل باعث تسریع فرسایش میشود.
·
افزایش التهاب در مفصل به دلیل
فرسایش بیشتر غضروف.
·
خارهای استخوانی (استئوفیتها) که در تلاش برای
تثبیت مفصل تشکیل میشوند.
·
آسیبهای قبلی یا صدمات مفصل که
باعث تسریع فرسایش میشوند.
درمان استئوآرتریت
متوسط
برای
استئوآرتریت متوسط، درمانهای دارویی و غیرجراحی بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند.
داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند دیکلوفناک و ناپروکسن برای کاهش
التهاب و تسکین درد مؤثر هستند. همچنین، تزریقات هیالورونیک اسید و استروئیدها به
داخل مفصل میتوانند التهاب را کاهش دهند و روانی مفصل را بهبود بخشند. فیزیوتراپی
همچنان برای تقویت عضلات اطراف مفصل و کاهش فشار روی غضروف مفید است.
·
داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن یا
دیکلوفناک برای کاهش التهاب و تسکین درد.
·
تزریقات هیالورونیک اسید یا
استروئیدها به داخل مفصل برای کاهش التهاب و افزایش روانی مفصل.
·
فیزیوتراپی برای تقویت عضلات
اطراف مفصل و کاهش فشار روی غضروف.
·
آرتروسکوپی برای تمیز کردن
مفصل و حذف خارهای استخوانی و سایر آسیبها.
استئوآرتریت شدید
در استئوآرتریت شدید، غضروف مفصل به طور کامل از بین میرود
و استخوانها با یکدیگر تماس پیدا میکنند. درد شدید و مداوم حتی با استراحت ادامه
دارد و دامنه حرکت مفصل به شدت محدود میشود. فرد ممکن است قادر به انجام فعالیتهای
روزمره مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پلهها نباشد. ورم و گرمی مفصل مشاهده میشود
و در برخی موارد مفصل دچار اختلالات ساختاری مانند ژنوواروم (زانوهای کج) میشود.
خارهای استخوانی افزایش یافته و به بافتهای اطراف آسیب میزند.
علل استئوآرتریت متوسط
در استئوآرتریت شدید، غضروف مفصل به طور کامل از بین میرود،
استخوانها با هم تماس پیدا میکنند و خارهای استخوانی تشکیل میشود.
·
از بین رفتن کامل غضروف
مفصل و تماس مستقیم استخوانها.
·
تشکیل خارهای استخوانی زیاد که به بافتهای
اطراف آسیب میزند.
·
فشار و آسیبهای مزمن به مفصلها که
باعث تخریب شدید میشود.
علائم استئوآرتریت متوسط
در استئوآرتریت شدید، درد مداوم، کاهش شدید حرکت مفصل، سفتی
و تورم، اختلالات ساختاری مانند ژنوواروم و آسیب به بافتها و خارهای استخوانی ایجاد
میشود.
·
درد شدید و مداوم که حتی با استراحت
نیز ادامه دارد.
·
کاهش شدید دامنه حرکت مفصل، بهویژه در حرکتهای
پیچشی یا خم کردن مفصل.
·
سفتی و تورم شدید مفصل که حرکت را محدود
میکند.
·
ظهور اختلالات ساختاری مانند ژنوواروم
(زانوهای کج به داخل).
·
تشکیل خارهای استخوانی بیشتر
که
منجر به محدودیت بیشتر در حرکت میشود.
درمان
استئوآرتریت متوسط
در استئوآرتریت شدید، جراحی تعویض مفصل ممکن است تنها گزینه باقیمانده باشد. در این مرحله، تزریق استروئیدها برای کاهش التهاب و درد استفاده میشود. همچنین، آرتروسکوپی برای حذف آسیبهای غضروفی و استخوانی از مفصل انجام میگیرد، اما معمولاً در مراحل پیشرفته اثر کمی دارد. تعویض مفصل میتواند درد را تسکین دهد و عملکرد مفصل را بازگرداند..
·
تزریق استروئیدها برای کاهش التهاب
و درد انجام شود.
·
جراحی تعویض مفصل (زانو، لگن یا
شانه) ممکن است تنها گزینه باقیمانده باشد.
·
آرتروسکوپی برای حذف آسیبهای
غضروفی و استخوانی
استئوآرتریت اولیه و ثانویه
این بیماری به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم میشود.
استئوآرتریت اولیه بدون دلیل مشخصی به وجود میآید و بیشتر در افراد مسن دیده میشود،
در حالی که استئوآرتریت ثانویه به دلیل عوامل زمینهای مانند آسیبها، دیابت یا بیماریهای
التهابی مفاصل ایجاد میشود.
علل و علائم استئوآرتریت
اولیه
استئوآرتریت اولیه به تدریج با افزایش سن ایجاد میشود و به
علت فشار زیاد بر مفاصل و تخریب غضروفها بروز میکند. علائم شامل درد، خشکی مفاصل
و محدودیت حرکت است.
مانند موارد زیر:
·
افزایش سن عامل اصلی است.
·
درد و تورم مفاصل به تدریج
شروع میشود.
·
خشکی مفاصل بعد از استراحت
رایج است.
علل استئوآرتریت ثانویه
استئوآرتریت ثانویه به دلایل مختلفی از جمله آسیبهای فیزیکی،
بیماریهای التهابی و اضافه وزن به وجود میآید. این بیماری میتواند در هر سنی
بروز کند.
مانند موارد زیر:
·
آسیبهای فیزیکی به مفاصل.
·
بیماریهای التهابی مانند
روماتیسم.
·
اضافه وزن و فشار زیاد بر
مفاصل.
تفاوت استئوآرتریت و آرتریت روماتوئید
این دو بیماری هر دو باعث درد و سفتی مفاصل میشوند، اما تفاوتهای مهمی دارند. استئوآرتریت بیماری مکانیکی است که معمولاً در افراد مسن رخ میدهد و بر یک مفصل تأثیر میگذارد. سفتی صبحگاهی در آن کمتر از ۳۰ دقیقه است. اما آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که بیشتر در زنان جوان دیده میشود و باعث درد در چندین مفصل میشود. سفتی صبحگاهی بیشتر از ۳۰ دقیقه و گاهی بیش از یک ساعت طول میکشد. تشخیص دقیق نیازمند بررسی موارد زیر که در جدول آمده است میباشد.
222
| ویژگی | استئوآرتریت | آرتریت روماتوئید |
| علت | ناشی از فرسایش غضروفها | بیماری خودایمنی، التهاب سیستمیک |
| مفاصل مبتلا | یک مفصل، معمولاً زانو، لگن، شست | چندین مفصل، بهویژه مفاصل دست و پا |
| سفتی صبحگاهی | کمتر از ۳۰ دقیقه | بیشتر از ۳۰ دقیقه |
| سن شیوع | افراد مسن | زنان جوان (۳۰ الی ۵۰ سال) |
| درد | محدود به مفصل آسیبدیده | درد در چندین مفصل |
| آزمایش غالب | تصویربرداری (رادیوگرافی) | آزمایش خون |
| سایر ویژگیها | کاهش حرکات مفصل و درد هنگام حرکت | التهاب مفاصل، گاهی تورم و قرمزی |
تأثیر استئوآرتریت بر
مفاصل مختلف بدن
این بیماری تخریبی مفصلی میتواند بر مفاصل مختلف بدن از
جمله دست، انگشتان، شانه، لگن، کمر و گردن تأثیر بگذارد. این بیماری به تدریج باعث
درد، تورم و محدودیت حرکت در مفاصل میشود. علائم آن میتواند از مشکلات جزئی تا
اختلالات شدید در انجام فعالیتهای روزمره متغیر باشد.
استئوآرتریت دست
استئوآرتریت دست یکی از رایجترین نوع استئوآرتریت است که
بهویژه در افراد مسن دیده میشود. این بیماری باعث تخریب غضروفها در مفاصل دست میشود
و علائم آن شامل درد، تورم و محدودیت حرکت در انگشتان دست است. استئوآرتریت دست
معمولاً در مفاصل انتهایی انگشتان یا مفصل پایه شست دیده میشود. علائم این بیماری
به تدریج آغاز میشود و ممکن است به کاهش توانایی در انجام کارهای روزمره مانند
نوشتن یا باز کردن دربها منجر شود.
استئوآرتریت انگشتان
دست
استئوآرتریت انگشتان دست به تخریب غضروفها در مفاصل
انگشتان منجر میشود که این باعث درد و سفتی در انگشتان میشود. این بیماری بیشتر
در افراد مسن دیده میشود و علائم آن شامل درد، تورم و خشکی در مفاصل انگشتان است.
گاهی اوقات برجستگیهایی در مفاصل انگشتان شکل میگیرد که به نام "بندهای
هِبِردن" شناخته میشوند. فعالیتهای روزمره مانند نوشتن یا بلند کردن اجسام
ممکن است دشوار شود.
استئوآرتریت شانه
استئوآرتریت شانه به تخریب غضروفها در مفصل شانه منجر میشود
و باعث درد و محدودیت حرکت در این ناحیه میشود. این بیماری بیشتر در افراد مسن دیده
میشود و به تدریج پیشرفت میکند. علائم آن شامل درد شانه، کاهش دامنه حرکتی و
احساس خشکی است. در موارد شدید، ممکن است حرکت شانه به شدت محدود شده و فرد قادر
به انجام کارهای روزمره مانند بلند کردن دست یا شانه کردن مو نباشد.
استئوآرتریت لگن
استئوآرتریت لگن به تخریب غضروفها در مفصل لگن منجر میشود
و باعث درد شدید و محدودیت حرکت در این ناحیه میشود. علائم آن شامل درد در ناحیه
کشاله ران، ران و یا حتی زانو است. در مراحل پیشرفته بیماری، فرد ممکن است نتواند
به راحتی راه برود یا از پلهها بالا برود. این بیماری معمولاً در افراد مسن دیده
میشود، اما در افراد جوانتر نیز میتواند در صورت وجود آسیبهای قبلی یا شرایط
خاص به وجود آید.
استئوآرتریت کمر
استئوآرتریت کمر به تخریب غضروفهای مفصلهای ستون فقرات
منجر میشود که میتواند باعث درد شدید کمر و محدودیت حرکت شود. این بیماری
معمولاً به تدریج با افزایش سن شروع میشود و بهویژه در ناحیه کمر پایین یا گردن
مشاهده میشود. علائم شامل درد مداوم، خشکی و گرفتگی عضلات است که میتواند به شدت
بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد.
استئوآرتریت گردن
استئوآرتریت گردن به تخریب غضروفها در مفاصل گردن منجر میشود که باعث درد و محدودیت حرکت در گردن میشود. این بیماری به تدریج پیشرفت میکند و علائم آن شامل درد در گردن، کاهش دامنه حرکتی، احساس خشکی و گاهی اوقات سردرد است. در موارد شدید، این بیماری میتواند باعث فشار بر اعصاب گردن شده و منجر به درد در شانهها، دستها و انگشتان شود.
تحقیقات جدید در مورد استئوآرتریت
تحقیقات جدید نشان دادهاند که در این فرایند، مواد خاصی در بدن باعث التهاب میشوند و به غضروف آسیب میزنند. همچنین، برخی از سلولها که معمولاً به بازسازی غضروف کمک میکنند، تحت تأثیر این التهاب قرار میگیرند و کارکردشان کم میشود. علاوه بر این، ژنهای خاص (که وظیفه تولید مواد روان کننده مفصل در بدن را دارند) در این بیماری دچار تغییر میشوند. به عبارت دیگر، استئوآرتریت یک بیماری پیچیده است که ترکیبی از عوامل مختلف مانند التهاب و مشکلات سلولی باعث بروز آن میشود.
آمار و ارقام استئوآرتریت
· شایعترین بیماریهای مفصلی جهان است و حدود 10% از جمعیت جهانی بالای 60 سال به این بیماری مبتلا هستند.
· معمولاً در افراد بالای 50 سال رخ میدهد و خطر ابتلا با افزایش سن بیشتر میشود.
· در زنان، در مفاصل زانو و در مردان، در مفاصل ران بیشتر مشاهده میشود.
· استئوآرتریت زانو شایعترین نوع است که تقریباً 50% از افراد بالای 65 سال را تحت تاثیر قرار میدهد.
· افراد چاق بیشتر در معرض ابتلا به استئوآرتریت هستند. اضافه وزن فشار زیادی به مفاصل وارد میکند
نتیجه گیری
استئوآرتریت، اگرچه یک بیماری پیچیده است، اما با درمانهای مناسب میتوان درد و محدودیتهای ناشی از آن را کنترل کرد. از تغییرات سبک زندگی مانند ورزشهای کمفشار، کاهش وزن و فیزیوتراپی گرفته تا داروهای ضدالتهابی و تزریقات، تمامی این روشها میتوانند به بهبود کیفیت زندگی کمک کنند. حتی در مراحل پیشرفتهتر، جراحیها و روشهای درمانی نوین میتوانند به بازگشت عملکرد مفصل کمک نمایند. بنابراین، اگرچه استئوآرتریت چالشی برای بسیاری از بیماران است، اما با درمانهای مناسب و پیگیری منظم، میتوان امید به ادامه زندگی فعال و راحت داشت.
