روماتیسم مفصلی چیست؟ روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی و التهابی مزمن است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه بافت های سالم، به ویژه پوشش داخلی مفاصل را هدف قرار می دهد. این بیماری می تواند درد، تورم، خشکی و محدودیت حرکت ایجاد کند و در صورت کنترل نشدن، به غضروف و استخوان مفصل آسیب برساند. نکته مهم این است که تشخیص و درمان زودهنگام می تواند روند بیماری و احتمال آسیب مفصلی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
آرتریت روماتوئید [1] برخلاف یک درد ساده مفصلی، فقط مفاصل را درگیر نمی کند. التهاب ناشی از بیماری در برخی افراد می تواند پوست، چشم، ریه، قلب، عروق خونی و سایر بخش های بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهد. الگوی درگیری مفاصل معمولاً متقارن است؛ برای مثال اگر مفاصل دست راست درگیر شوند، ممکن است مفاصل مشابه در دست چپ نیز علائم نشان دهند.
شدت بیماری در همه افراد یکسان نیست. برخی افراد دوره هایی از افزایش علائم یا «شعله ور شدن بیماری» را تجربه می کنند و در دوره های دیگر علائم آنها کاهش می یابد. هدف درمان امروزی فقط کاهش درد نیست؛ پزشک تلاش می کند فعالیت بیماری را به حداقل برساند، از تخریب مفصل جلوگیری کند و در صورت امکان بیمار را به مرحله خاموشی یا Remission برساند.
علائم روماتیسم مفصلی چیست؟
علائم روماتیسم مفصلی بیشتر شامل درد، تورم، گرمی و خشکی مفاصل است و خشکی معمولاً پس از بیدار شدن یا استراحت طولانی بیشتر احساس می شود. بیماری اغلب مفاصل کوچک دست، مچ و پا را در دو سمت بدن درگیر می کند، اما علائمی مانند خستگی، کاهش اشتها یا تب خفیف نیز ممکن است همراه آن ایجاد شوند.
مهم ترین نشانه هایی که ممکن است در آرتریت روماتوئید دیده شوند عبارت اند از:
درد و حساسیت مفاصل، به خصوص دست ها، مچ ها و پاها
تورم، احساس گرمی و محدودیت حرکت مفصل
خشکی صبحگاهی یا خشکی پس از بی حرکتی طولانی
درگیری مشابه مفاصل در دو سمت بدن
خستگی و کاهش انرژی
کاهش اشتها و گاهی تب خفیف
دشواری در کارهایی مانند مشت کردن دست، بستن دکمه یا خم کردن زانو
ایجاد ندول های روماتوئیدی در برخی بیماران
علائم ممکن است به صورت مداوم با یک شدت ثابت باقی نمانند. برخی بیماران دوره هایی با التهاب بیشتر و سپس دوره هایی با علائم خفیف تر دارند. همچنین همه افراد تمام نشانه های بالا را تجربه نمی کنند.
علائم اولیه روماتیسم مفصلی
علائم اولیه روماتیسم مفصلی معمولاً با درد، تورم و خشکی مفاصل، به ویژه در انگشتان دست، مچ دست و پا شروع می شود. خشکی صبحگاهی که بیشتر از ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می کشد، حساسیت مفاصل به لمس و خستگی غیرمعمول نیز از نشانه های شایع این بیماری هستند. روماتیسم مفصلی یک بیماری التهابی و خودایمنی است که ممکن است به تدریج چندین مفصل را درگیر کند.
یکی از نشانه های مهم این بیماری، درگیری هم زمان مفاصل مشابه در دو سمت بدن است؛ برای مثال، هر دو مچ دست یا مفاصل انگشتان هر دو دست ممکن است دردناک و متورم شوند. برخی افراد علاوه بر مشکلات مفصلی، خستگی مداوم، ضعف عمومی و کاهش اشتها را نیز تجربه می کنند. شدت علائم ممکن است در روزهای مختلف تغییر کند و در مراحل ابتدایی خفیف باشد. اگر درد و خشکی مفاصل تکرار می شود یا ادامه پیدا می کند، مراجعه به روماتولوژیست برای بررسی علت و تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.
علائم هشدار عفونت یا عارضه جدی
در افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی، بعضی علائم می توانند نشانه عفونت جدی یا عوارض خارج از مفصل باشند و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند. تب همراه با تورم ناگهانی و شدید یک مفصل، قرمزی و گرمی مفصل یا درد بسیار شدید، به ویژه هنگام مصرف داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی، می تواند نشانه عفونت مفصل باشد. این وضعیت را نباید صرفاً به شعله ور شدن روماتیسم نسبت داد.
مهم ترین علائم هشدار عبارت اند از:
تب و لرز: به خصوص اگر با بدتر شدن ناگهانی درد مفاصل همراه باشد.
تنگی نفس یا درد قفسه سینه: ممکن است نشانه عارضه قلبی، ریوی یا مشکل جدی دیگری باشد.
ضعف ناگهانی یک سمت بدن یا اختلال گفتار: می تواند از علائم سکته مغزی باشد.
تورم و درد شدید یک مفصل: به ویژه اگر به صورت ناگهانی ایجاد شود.
قرمزی و درد چشم همراه با تاری دید: نیازمند بررسی فوری چشم پزشکی است.
در صورت بروز تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، علائم سکته یا تب همراه با مفصل بسیار دردناک و متورم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. تشخیص به موقع عفونت یا عوارض روماتیسم مفصلی می تواند از آسیب های جدی جلوگیری کند.
علائم پوستی آرتریت روماتوئید
مهم ترین تظاهر پوستی شناخته شده آرتریت روماتوئید، ندول روماتوئیدی است؛ یعنی برجستگی سفتی که معمولاً زیر پوست و نزدیک نقاط تحت فشار مانند آرنج یا دست ایجاد می شود. بااین حال هر فرد مبتلا چنین ضایعاتی ندارد و مشاهده یک برجستگی پوستی به تنهایی برای تشخیص این بیماری کافی نیست.
درگیری پوستی می تواند تحت تأثیر شدت التهاب، ویژگی های بیماری و عوامل فردی قرار گیرد. در موارد کمتری، التهاب عروق مرتبط با بیماری نیز می تواند تغییرات پوستی ایجاد کند. از طرف دیگر، بعضی مشکلات پوستی ممکن است ارتباطی با خود آرتریت روماتوئید نداشته باشند یا در اثر بیماری های همراه و درمان ها ایجاد شوند.
بنابراین هر ضایعه پوستی جدید در فرد مبتلا نباید به طور خودکار به روماتیسم نسبت داده شود. شکل ضایعه، محل آن، زمان شروع و داروهای مصرفی برای تشخیص علت اهمیت دارند.
اگر تغییرات پوستی ناگهانی، زخم های غیرمعمول، تغییر رنگ قابل توجه یا علائم دیگری هم زمان با آن ایجاد شود، ارزیابی پزشک می تواند مشخص کند که آیا مشکل به بیماری زمینه ای، دارو یا علت مستقلی مربوط است.
علائم آرتریت روماتوئید در زنان
علائم آرتریت روماتوئید در زنان از نظر ماهیت با مردان تفاوت اساسی ندارد و معمولاً شامل درد، تورم، خشکی مفاصل و خستگی است؛ اما زنان بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا می شوند. براساس اطلاعات NIAMS، آرتریت روماتوئید در زنان حدود دو تا سه برابر شایع تر است و عوامل هورمونی و تولیدمثلی ممکن است بخشی از این تفاوت را توضیح دهند.
زنان ممکن است ابتدا درد یا تورم مفاصل کوچک انگشتان و مچ، کاهش توانایی انجام فعالیت های ظریف دست یا خشکی طولانی مدت صبحگاهی را تجربه کنند. نشانه ها می توانند تدریجی باشند و گاهی بیمار آنها را به خستگی، کار زیاد یا تغییرات روزمره نسبت دهد.
فعالیت بیماری ممکن است در دوره های مختلف زندگی تغییر کند. پژوهش ها نشان داده اند که در برخی زنان، علائم طی بارداری کاهش پیدا می کند و پس از زایمان دوباره افزایش می یابد، هرچند این الگو برای همه افراد صادق نیست.
وجود درد مفصلی پراکنده بدون تورم یا التهاب به تنهایی نشانه آرتریت روماتوئید نیست؛ بنابراین تشخیص باید براساس مجموعه علائم و بررسی پزشکی انجام شود.
علت روماتیسم مفصلی چیست؟
علت دقیق روماتیسم مفصلی هنوز مشخص نشده است، اما بیماری زمانی شکل می گیرد که سیستم ایمنی به اشتباه بافت های خود بدن، به ویژه سینوویوم یا پوشش داخلی مفصل را هدف قرار می دهد. پژوهش ها نشان می دهند ترکیبی از استعداد ژنتیکی، عوامل محیطی، سیگار و برخی عوامل زیستی می تواند زمینه فعال شدن این پاسخ خود ایمنی را فراهم کند.
داشتن استعداد ژنتیکی به معنای ابتلای قطعی نیست. بسیاری از افراد دارای عوامل ژنتیکی مرتبط هرگز به بیماری مبتلا نمی شوند. به همین دلیل پژوهشگران آرتریت روماتوئید را حاصل تعامل چند عامل می دانند و نمی توان برای تمام بیماران یک علت منفرد تعیین کرد.
آیا آرتریت روماتوئید همان روماتیسم است؟
آرتریت روماتوئید یکی از بیماری هایی است که در زبان عمومی ممکن است «روماتیسم» نامیده شود، اما این دو اصطلاح از نظر پزشکی کاملاً مترادف نیستند. روماتیسم یک واژه عمومی و غیر دقیق است که مردم برای طیف وسیعی از دردها و بیماری های مفاصل، عضلات و بافت های همبند به کار می برند؛ در مقابل، آرتریت روماتوئید نام یک بیماری مشخص خودایمنی است.
بنابراین وقتی فردی می گوید «روماتیسم دارم»، نمی توان نتیجه گرفت که حتماً به آرتریت روماتوئید مبتلاست. بیماری هایی مانند لوپوس، اسپوندیلیت آنکیلوزان، آرتریت پسوریاتیک و برخی مشکلات دیگر نیز در حوزه بیماری های روماتولوژیک قرار می گیرند.
اصطلاح «روماتیسم مفصلی» در فارسی معمولاً برای اشاره به Rheumatoid Arthritis استفاده می شود و در این کاربرد، منظور همان آرتریت روماتوئید است. با این حال تشخیص باید بر اساس معیارهای پزشکی صورت گیرد؛ زیرا درد مفاصل به تنهایی نشانه اختصاصی این بیماری نیست.
تشخیص صحیح نوع بیماری اهمیت زیادی دارد، چون روش درمان یک بیماری خودایمنی با آرتروز یا دردهای مکانیکی یکسان نیست. به همین دلیل افرادی که تورم پایدار مفصل، خشکی طولانی صبحگاهی یا درگیری چند مفصل دارند، بهتر است ارزیابی تخصصی شوند.
روماتیسم مفصلی در چه افرادی شایع تر است؟
روماتیسم مفصلی می تواند در هر سنی ایجاد شود، اما احتمال بروز آن با افزایش سن بیشتر می شود و زنان بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا می شوند. سابقه خانوادگی، مصرف سیگار و چاقی نیز با افزایش احتمال بیماری ارتباط دارند. وجود عامل خطر به معنای ابتلای قطعی نیست و افراد بدون این عوامل هم ممکن است بیماری را تجربه کنند.
افرادی که یکی از اعضای خانواده آنها به آرتریت روماتوئید مبتلاست، ممکن است استعداد ژنتیکی بیشتری داشته باشند. بااین حال بیماری مستقیماً و با الگویی ساده از والدین به فرزندان منتقل نمی شود و عوامل محیطی نیز در شکل گیری آن نقش دارند.
سیگار یکی از شناخته شده ترین عوامل قابل تغییر است. مصرف طولانی مدت دخانیات نه تنها با افزایش احتمال ابتلا ارتباط دارد، بلکه ممکن است با بیماری شدیدتر نیز همراه باشد.
اضافه وزن و چاقی نیز در برخی مطالعات با افزایش خطر ابتلا و دشوارتر شدن کنترل بیماری ارتباط داشته اند. بیماری های پریودنتال یا التهاب شدید لثه و برخی بیماری های ریه و راه های هوایی نیز از عواملی هستند که پژوهشگران ارتباط آنها را با آرتریت روماتوئید بررسی کرده اند.
روماتیسم مفصلی کدام مفاصل را درگیر می کند؟
اصطلاح «انواع روماتیسم مفصلی» گاهی برای اشاره به محل درگیری استفاده می شود، اما آرتریت روماتوئید دست، پا یا زانو سه بیماری جداگانه نیستند؛ همگی می توانند تظاهرهای یک بیماری سیستمیک باشند. درگیری مفاصل ممکن است از ناحیه ای شروع شود و با ادامه فعالیت بیماری، مفاصل بیشتری را شامل شود. شدت و ترکیب مفاصل درگیر نیز از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
پزشکان می توانند بیماری را براساس ویژگی هایی مانند وجود یا نبود برخی آنتی بادی ها، میزان فعالیت بیماری و شدت آسیب نیز توصیف کنند. برای مثال اصطلاحات سرولوژی مثبت و منفی به نتایج آزمایش هایی مانند فاکتور روماتوئید و Anti-CCP مرتبط هستند.
از نظر کاربر، شناخت محل های رایج درگیری مفیدتر است؛ زیرا التهاب دست، پا یا زانو می تواند بر فعالیت های روزمره تأثیر متفاوتی بگذارد.
روماتیسم مفصلی دست
روماتیسم مفصلی دست اغلب مفاصل کوچک انگشتان و مچ را درگیر می کند و می تواند باعث درد، تورم، خشکی و کاهش قدرت دست شود. درگیری معمولاً در دو دست الگوی مشابهی دارد و بیمار ممکن است در مشت کردن دست، گرفتن اشیا، باز کردن در بطری یا انجام فعالیت های ظریف مشکل پیدا کند.
التهاب مداوم بدون کنترل مناسب در طول زمان می تواند ساختارهای مفصل، تاندون ها و بافت های اطراف را آسیب پذیر کند. در مراحل پیشرفته احتمال تغییر شکل مفصل نیز وجود دارد، اما درمان زودهنگام امروزی با هدف جلوگیری از رسیدن بیماری به چنین مرحله ای انجام می شود.
خشکی صبحگاهی یکی از نشانه هایی است که در کنار تورم واقعی مفاصل اهمیت پیدا می کند. درد دست به تنهایی اختصاصی نیست و مشکلات تاندون، آرتروز، فشار عصبی و بیماری های متعدد دیگری نیز ممکن است درد مشابهی ایجاد کنند.
آرتریت روماتوئید پا
آرتریت روماتوئید پا می تواند مفاصل کوچک جلوی پا، انگشتان و مچ پا را درگیر کند و باعث درد، تورم و دشواری هنگام ایستادن یا راه رفتن شود. مانند دست ها، مفاصل پا نیز ممکن است به شکل متقارن درگیر شوند و بیمار احساس کند شروع حرکت پس از استراحت یا بیدار شدن دشوارتر است.
درگیری پا از نظر عملکردی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درد می تواند نحوه راه رفتن و میزان فعالیت روزانه را تغییر دهد. اگر بیمار برای فرار از درد، وزن را به شکل غیرطبیعی روی قسمت دیگری از پا منتقل کند، مشکلات مکانیکی ثانویه نیز ممکن است ایجاد شوند.
کنترل التهاب، کفش مناسب و ارزیابی وضعیت عملکرد پا می توانند بخشی از برنامه مدیریت بیماری باشند. هر درد پا در فرد مبتلا نیز لزوماً نتیجه روماتیسم نیست و پزشک باید علل احتمالی دیگر را در نظر بگیرد.
آرتریت روماتوئید زانو
آرتریت روماتوئید زانو می تواند باعث درد، تورم، احساس گرمی و محدود شدن خم و راست کردن زانو شود. التهاب ممکن است یک یا هر دو زانو را درگیر کند، هرچند ماهیت متقارن بیماری باعث می شود درگیری مشابه دو طرف بدن در بسیاری از بیماران دیده شود.
وجود التهاب در زانو می تواند راه رفتن، بالا رفتن از پله، نشستن و برخاستن را دشوار کند. اگر فعالیت بیماری برای مدت طولانی کنترل نشود، غضروف و استخوان داخل مفصل می توانند آسیب ببینند.
تشخیص علت تورم زانو اهمیت دارد، زیرا آرتروز، آسیب های مکانیکی، نقرس، عفونت و بیماری های دیگر نیز می توانند چنین علامتی ایجاد کنند. بنابراین پزشک نتیجه معاینه را همراه با سابقه بیماری، آزمایش ها و در صورت نیاز تصویربرداری تفسیر می کند.
تفاوت روماتیسم مفصلی با بیماری های مشابه چیست؟
تفاوت اصلی روماتیسم مفصلی با بسیاری از بیماری های مشابه در منشأ خودایمنی و التهاب مزمن آن است. درد مفصل می تواند در آرتروز، نقرس، لوپوس و بیماری های مختلف دیگری نیز دیده شود، اما الگوی مفاصل درگیر، مدت خشکی صبحگاهی، نوع التهاب، علائم همراه و نتایج آزمایش ها به پزشک کمک می کنند علت اصلی را مشخص کند. به همین دلیل نمی توان صرفاً براساس وجود درد یا تورم، تشخیص آرتریت روماتوئید داد.
جدول زیر تفاوت های کلی را نشان می دهد و جایگزین ارزیابی پزشکی نیست:
پزشک برای افتراق این بیماری ها فقط به یک علامت یا آزمایش تکی اتکا نمی کند. شرح حال، معاینه مفاصل، محل و تقارن التهاب، مدت خشکی، آزمایش خون و در صورت نیاز تصویربرداری در کنار یکدیگر معنا پیدا می کنند. حتی بعضی افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید ممکن است برخی آزمایش های معمول را منفی داشته باشند.
روماتیسم مفصلی چه تفاوتی با آرتروز دارد؟
روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی و التهابی است، در حالی که آرتروز بیشتر با تغییرات ساختاری و فرسایشی مفصل ارتباط دارد. در روماتیسم مفصلی سیستم ایمنی باعث التهاب لایه داخلی مفصل می شود؛ اما در آرتروز، تخریب تدریجی غضروف و تغییرات استخوانی نقش اصلی دارند. این تفاوت علت، الگوی علائم و شیوه درمان دو بیماری را متفاوت می کند.
در آرتریت روماتوئید، خشکی مفصل معمولاً پس از بیدار شدن یا استراحت طولانی محسوس است و ممکن است بیش از ۳۰ دقیقه ادامه داشته باشد. مفاصل کوچک دست، مچ و پا از محل های رایج شروع بیماری هستند و درگیری اغلب حالت متقارن دارد.
در آرتروز، درد معمولاً با استفاده از مفصل و فعالیت افزایش پیدا می کند و استراحت می تواند آن را کاهش دهد؛ هرچند این الگو همیشه قطعی نیست. آرتروز نیز ممکن است موجب خشکی، تورم و محدودیت حرکت شود و به همین دلیل برخی بیماران این دو بیماری را با یکدیگر اشتباه می گیرند.
تفاوت دیگر به درمان مربوط می شود. در آرتریت روماتوئید، کنترل فعالیت سیستم ایمنی و جلوگیری از پیشرفت بیماری اهمیت اساسی دارد. داروهای تعدیل کننده بیماری یا DMARD ها برای همین هدف استفاده می شوند. در آرتروز راهبرد درمانی بیشتر بر کنترل علائم، حفظ عملکرد، فعالیت بدنی مناسب و مدیریت عوامل مکانیکی متمرکز است.
آرتریت روماتوئید سرولوژی مثبت و منفی چه تفاوتی دارند؟
آرتریت روماتوئید سرولوژی مثبت زمانی مطرح می شود که آزمایش هایی مانند RF یا Anti-CCP مثبت باشند؛ در نوع سرولوژی منفی این آنتی بادی ها شناسایی نمی شوند. با این حال هر دو نوع می توانند باعث درد، تورم و خشکی مفاصل شوند و منفی بودن آزمایش به تنهایی بیماری را رد نمی کند.
در نوع سرولوژی مثبت، شواهد آزمایشگاهی بیشتری برای حمایت از تشخیص وجود دارد. در نوع منفی، پزشک بیشتر به علائم، معاینه مفاصل، شاخص های التهاب و تصویربرداری توجه می کند. مثبت یا منفی بودن آزمایش نیز به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
چه زمانی برای روماتیسم مفصلی باید به روماتولوژیست مراجعه کنیم؟
اگر درد، تورم یا خشکی مفاصل برای چند هفته ادامه پیدا کند، مراجعه به روماتولوژیست برای بررسی علت علائم ضروری است. خشکی طولانی مدت مفاصل در صبح، تورم مفاصل کوچک دست و پا، درد در هر دو سمت بدن و خستگی مداوم می توانند از نشانه های آرتریت روماتوئید یا سایر بیماری های التهابی مفاصل باشند.
روماتولوژیست با بررسی علائم، معاینه مفاصل و در صورت نیاز درخواست آزمایش خون یا تصویربرداری، علت احتمالی مشکلات را ارزیابی می کند. تشخیص زودهنگام آرتریت روماتوئید اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شروع به موقع درمان می تواند التهاب را کنترل کند و خطر آسیب دائمی مفاصل و محدودیت حرکتی را کاهش دهد. بنابراین، در صورت تداوم علائم یا تشدید آن ها، بهتر است ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید.
روماتیسم مفصلی چگونه تشخیص داده می شود؟
روماتیسم مفصلی با یک آزمایش واحد تشخیص داده نمی شود؛ پزشک از شرح حال، معاینه مفاصل، آزمایش های خون و گاهی تصویربرداری در کنار یکدیگر استفاده می کند. بررسی RF و Anti-CCP، شاخص های التهاب مانند ESR و CRP و تصویربرداری هایی مانند رادیوگرافی، سونوگرافی یا MRI می توانند بخشی از فرایند تشخیص باشند.
پزشک ابتدا زمان شروع علائم، مدت خشکی صبحگاهی، تعداد مفاصل درگیر، وجود تورم و تأثیر بیماری بر فعالیت های روزمره را بررسی می کند. هنگام معاینه نیز حساسیت، تورم، گرمی و دامنه حرکت مفاصل اهمیت دارند.
فاکتور روماتوئید یا RF در بسیاری از بیماران دیده می شود، اما مثبت بودن آن به تنهایی آرتریت روماتوئید را ثابت نمی کند. برعکس، فرد مبتلا ممکن است RF منفی داشته باشد. آزمایش Anti-CCP نیز می تواند به تشخیص کمک کند و در برخی افراد حتی پیش از ظهور علائم قابل شناسایی است.
رادیوگرافی ممکن است در مراحل اولیه هنوز تغییر مشخصی نشان ندهد. سونوگرافی و MRI در بعضی شرایط توانایی شناسایی التهاب و تغییرات اولیه تر را دارند. بنابراین نتیجه طبیعی یک بررسی به تنهایی نباید بدون توجه به سایر یافته ها تفسیر شود.
روماتیسم مفصلی چه عوارضی دارد؟
روماتیسم مفصلی در صورت فعالیت مداوم می تواند علاوه بر تخریب مفصل، سایر بخش های بدن را نیز درگیر کند. التهاب مزمن و برخی عوامل همراه با بیماری می توانند احتمال مشکلات استخوانی، قلبی، ریوی و چشمی را افزایش دهند؛ با این حال شدت و نوع عوارض در همه بیماران یکسان نیست و کنترل مناسب بیماری می تواند خطر بسیاری از پیامدها را کاهش دهد.
عوارض احتمالی شامل موارد زیر هستند:
تخریب غضروف و استخوان، تغییر شکل و کاهش عملکرد مفصل
پوکی استخوان و افزایش آسیب پذیری استخوان ها
ندول های روماتوئیدی زیر پوست
خشکی چشم و دهان و افزایش احتمال سندرم شوگرن ثانویه
التهاب یا بیماری بافت ریه و پرده اطراف آن
مشکلات قلبی و افزایش خطر برخی بیماری های قلبی عروقی
کم خونی در بعضی بیماران
التهاب عروق در موارد خاص
کاهش توانایی انجام فعالیت های روزانه در بیماری کنترل نشده
هدف اصلی درمان مؤثر این است که التهاب پیش از ایجاد آسیب پایدار کنترل شود. به همین دلیل پیگیری منظم حتی زمانی که درد کاهش یافته اهمیت دارد.
آیا روماتیسم مفصلی قابل درمان است؟
در حال حاضر درمانی که آرتریت روماتوئید را برای همیشه و در همه بیماران ریشه کن کند وجود ندارد، اما این بیماری در بسیاری از افراد قابل کنترل است. درمان زودهنگام، به ویژه با داروهای تعدیل کننده سیر بیماری، می تواند التهاب را مهار کند، احتمال تخریب مفصل را کاهش دهد و بعضی بیماران را به مرحله خاموشی یا فعالیت بسیار کم بیماری برساند.
نوع دارو برای همه بیماران یکسان نیست. شدت بیماری، مفاصل درگیر، بیماری های همراه، نتایج آزمایش و پاسخ قبلی به درمان در تصمیم گیری نقش دارند.
قطع یا تغییر خودسرانه دارو می تواند باعث بازگشت فعالیت بیماری شود. داروهای این حوزه نیز ممکن است به پایش آزمایشگاهی یا بررسی عوارض نیاز داشته باشند؛ بنابراین برنامه درمان باید زیر نظر پزشک تنظیم شود.
چگونه از آسیب مفاصل در روماتیسم مفصلی پیشگیری کنیم؟
موثرترین راه پیشگیری از آسیب مفاصل در روماتیسم مفصلی، تشخیص زودهنگام و کنترل مداوم التهاب با درمان مناسب است. آسیب مفصلی ممکن است در سال های ابتدایی بیماری آغاز شود و بخشی از تخریب ایجاد شده برگشت پذیر نباشد؛ به همین دلیل هدف درمان فقط تسکین درد نیست، بلکه باید فعالیت خود بیماری نیز مهار شود.
مصرف منظم داروهای تجویزشده و مراجعه های پیگیری به پزشک اهمیت زیادی دارد. پزشک با بررسی علائم، معاینه، آزمایش ها و در مواقع لازم تصویربرداری مشخص می کند بیماری تا چه اندازه کنترل شده است.
فعالیت بدنی متناسب نیز به حفظ دامنه حرکت، قدرت عضلات و عملکرد مفاصل کمک می کند. ورزش باید با وضعیت بیماری هماهنگ باشد؛ در دوره التهاب شدید ممکن است نوع یا شدت فعالیت نیاز به تغییر داشته باشد.
ترک سیگار، حفظ وزن مناسب، توجه به سلامت دهان و دندان و مدیریت بیماری های همراه نیز بخشی از مراقبت طولانی مدت محسوب می شوند. بیمار باید بین استفاده از مفصل و استراحت تعادل برقرار کند و از بی حرکتی طولانی غیر ضروری بپرهیزد.
مهم تر از همه، کاهش درد نباید تنها معیار موفقیت درمان باشد. ممکن است درد کمتر شود اما التهاب زمینه ای همچنان وجود داشته باشد. ارزیابی دوره ای فعالیت بیماری امکان می دهد درمان در زمان مناسب اصلاح شود و احتمال تخریب مفاصل تا حد امکان پایین بماند.
سخن پایانی
روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی مزمن است که می تواند از التهاب مفاصل کوچک دست و پا شروع شود و در صورت کنترل نشدن بر عملکرد مفاصل یا حتی اندام های دیگر اثر بگذارد. خشکی طولانی صبحگاهی، تورم چند مفصل و الگوی متقارن از نشانه هایی هستند که نیاز به بررسی دقیق تر دارند، اما هیچ علامت یا آزمایش واحدی به تنهایی تشخیص را قطعی نمی کند.
پیشرفت روش های درمانی باعث شده است کنترل بیماری نسبت به گذشته بسیار بهتر امکان پذیر باشد. تشخیص زودهنگام، استفاده صحیح از داروهای تعدیل کننده بیماری و پیگیری منظم می توانند از بسیاری از آسیب های غیرقابل برگشت جلوگیری کنند. بنابراین در صورت وجود تورم پایدار مفصل، خشکی طولانی یا درد مفصلی مداوم، بهتر است علت علائم به جای خود درمانی به طور دقیق بررسی شود.