اسپوندیلیت انکیلوزان چیست؟ علائم، تشخیص و درمان

اسپوندیلیت انکیلوزان یک بیماری التهابی مزمن و خودایمنی است که عمدتاً مفاصل ستون فقرات و لگن را درگیر می کند. اگر در ناحیه پایین کمر و باسن کمردرد مزمن دارید که با خشکی شدید در صبح همراه است ممکن است که به این بیماری مبتلا شده باشید. این بیماری سه شدت خفیف، متوسط و شدید دارد که با تشخیص زودهنگام، مصرف داروهای ضدالتهابی یا بیولوژیک، فیزیوتراپی، ورزش منظم و رژیم غذایی غنی از امگا-۳ درمان پذیر است. عدم کنترل عارضه می تواند با ناتوانی دائمی و تشدید تخریب ساختار های ستون فقرات همراه باشد.

اسپوندیلیت انکیلوزان چیست؟

اسپوندیلیت انکیلوزان یک بیماری روماتولوژیک مزمن و خودایمنی است که عمدتاً مفاصل ستون فقرات و لگن را تحت تأثیر قرار می دهد. در این بیماری، التهاب مداوم می تواند منجر به درد، خشکی مفاصل و در نهایت جوش خوردن مهره ها یا انکیلوز شود. در صورتی که بیماری درمان نشود، ممکن است منجر به محدودیت حرکتی و تغییر شکل ستون فقرات گردد.

شیوع و اهمیت

این عارضه معمولاً در سنین ۱۵ تا ۴۰ سال شروع می شود و بیشتر در مردان نسبت به زنان مشاهده می گردد. یکی از عوامل کلیدی در بروز این بیماری، وجود ژن HLA-B27 است که ارتباط قوی با این بیماری دارد. تشخیص زودهنگام اسپوندیلیت انکیلوزان می تواند به طور قابل توجهی از آسیب های دائمی ستون فقرات جلوگیری کند.

علت، علائم و درمان اسپوندیلیت انکیلوزان

این عارضه به سه شدت خفیف، متوسط و شدید تقسیم می شود. در هر مرحله، علائم متفاوتی مانند کمردرد مزمن، خشکی مفاصل و مشکلات خارج مفصلی بروز می کند. درمان شامل داروهای ضدالتهابی، داروهای بیولوژیک، فیزیوتراپی و ورزش منظم است. در جدول زیر، می توانید شدت بیماری و درمان مناسب آن را شناسایی کنید:

شدت خفیف اسپوندیلیت انکیلوزان

در این شدت علائم التهابی شامل کمردرد مزمن بیش از ۳ ماه وجود دارد. تشخیص پزشک بر پایه تاریخچه بالینی و آزمایش خون انجام می شود. درمان شامل مصرف داروهای ضدالتهاب، تمرین ورزشی روزانه و رژیم غنی از امگا-۳ می باشد.

علائم اسپوندیلیت انکیلوزان خفیف

در شدت خفیف علائم عمدتاً التهابی بوده و اغلب درد گاه به گاه ظاهر می شود و با فعالیت بهبود می یابد؛ این مرحله بهترین فرصت برای کنترل تشدید عارضه بدون آسیب ساختاری به ستون فقرات است.

• کمردرد بیش از ۳ ماه، اغلب در پایین کمر و باسن

• خشکی صبحگاهی ۳۰ الی۶۰ دقیقه

• بهبود درد با حرکت و فعالیت

علل اسپوندیلیت انکیلوزان خفیف

در این شدت علت اصلی، زمینه ژنتیکی همراه با محرک های محیطی است که التهاب اولیه ایجاد می کنند اما هنوز به تغییرات دائمی منجر نشده اند.

• عامل ژنتیکی ژن HLA-B27 مثبت

• حمله سیستم ایمنی به محل اتصال تاندون به استخوان.

• عفونت های قبلی، استرس و مصرف دخانیات

تشخیص اسپوندیلیت انکیلوزان خفیف

بررسی تاریخچه بالینی و تصویربرداری امکان شناسایی زودرس التهاب را پیش از آسیب استخوانی فراهم می کند.

• افزایش خفیف ESR (سرعت رسوب گلبول های قرمز) و CRP (پروتئین التهابی) در آزمایش خون

• MRI مفاصل ساکروایلیاک

درمان اسپوندیلیت انکیلوزان خفیف

تمرکز اصلی کنترل التهاب و حفظ انعطاف پذیری برای جلوگیری از پیشرفت عارضه است.

• داروهای ضدالتهاب مانند ناپروکسن یا سلکوکسیب

• انجام تمرینات کششی، شنا و پیاده روی

• رژیم غذایی ضد التهابی غنی از امگا-۳ و ترک سیگار

شدت متوسط اسپوندیلیت انکیلوزان

در شدت متوسط، علائم مداوم کمر درد، خشکی مفاصل، خستگی شدید، کاهش انعطاف پذیری، یووئیت خفیف و مشکلات روده ای وجود دارند. علل میتواند تأخیر در درمان اولیه و عدم کنترل عوامل تشدید کننده مانند سیگار، اضافه وزن و استرس باشد. درمان در این مرحله عموما استفاده از داروهای سکوکینوماب و بیمکس زوماب می باشد.

علائم اسپوندیلیت انکیلوزان متوسط

زندگی بیمار تا حدی مختل شده و اغلب با عوارض خارج مفصلی همراه اند، اما آسیب ساختاری هنوز شدید نیست.

• کمردرد و خشکی مداوم در مفاصل

• خستگی شدید و کاهش جزئی انعطاف پذیری ستون فقرات

• یووئیت خفیف

• مشکلات روده ای

علل اسپوندیلیت انکیلوزان متوسط

عمدتاً علت تاخیر در درمان اولیه یا عدم توجه به عوامل تشدیدکننده است که التهاب را مزمن کرده است.

• تاخیر در تشخیص یا عدم پایبندی به درمان اولیه

• سیگار کشیدن، اضافه وزن، استرس مزمن، عفونت های مکرر و عدم تمرینات ورزش منظم

تشخیص اسپوندیلیت انکیلوزان متوسط

تشخیص با ابزارهای دقیق تر و امتیازدهی فعالیت بیماری انجام می شود تا شدت التهاب فعال ارزیابی شود.

• امتیاز ۴ الی ۶ در شاخص BASDAI

• ارزیابی و معاینه چشم

درمان اسپوندیلیت انکیلوزان متوسط

ترکیب داروهای بیولوژیک با فیزیوتراپی نتایج عالی برای جلوگیری از پیشرفت آسیب دارند.

• داروهای مهارکننده های IL-17 مانند سکوکینوماب یا بیمکی زوماب

• فیزیوتراپی تخصصی با تمرینات تقویتی و اصلاح وضعیت بدنی

شدت شدید اسپوندیلیت انکیلوزان

شدت بالا با درد مداوم، خشکی، محدودیت حرکتی، کیفوز، تنگی نفس، مشکلات قلبی-ریوی و یووئیت همراه است. علل در این مرحله التهاب کنترل نشده و درمان عموما مصرف داروهای بیولوژیک  مانند اوپا داساتینیب و فیزیوتراپی و در صورت عدم بهبودی جراحی است.

علائم اسپوندیلیت انکیلوزان شدید

تغییرات ساختاری و سیستمیک باعث تهدید جدی سلامتی بیمار و اختلال در انجام امور روزانه وی شده است. علائم شامل درد مداوم، خشکی شدید، محدودیت حرکتی قابل توجه، قوز غیرطبیعی (کیفوز)، تنگی نفس به دلیل درگیری قفسه سینه، مشکلات قلبی-ریوی و یووئیت شدید است.

• درد مداوم و خشکی شدید

• محدودیت حرکتی قابل توجه

• قوز غیرطبیعی (کیفوز)

• تنگی نفس به دلیل درگیری قفسه سینه

• مشکلات قلبی-ریوی

• یووئیت شدید

علل اسپوندیلیت انکیلوزان شدید

عدم کنترل التهاب و توجه به عوامل تشدید کننده به جوش خوردگی مهره ها و آسیب های غیرقابل بازگشت منجر شده است. این علل شامل مقاومت یا عدم پایبندی بیمار به درمان های اولیه، مصرف مداوم دخانیات و عدم فعالیت بدنی و ورزش می باشند. مدیریت به موقع و رعایت درمان های پیشنهادی می تواند از تشدید بیماری جلوگیری کند.

• مقاومت یا عدم پایبندی بیمار به درمان های اولیه

• مصرف مداوم دخانیات

• عدم فعالیت بدنی و ورزش

تشخیص اسپوندیلیت انکیلوزان شدید

تشخیص با تصویربرداری واضح مشخص می شود و ارزیابی جامع عوارض سیستمیک ضروری است. این ارزیابی ها شامل رادیوگرافی برای نشان دادن جوش خوردگی مهره ها، امتیاز BASDAI بالای ۶، اکوکاردیوگرام برای بررسی مشکلات قلبی، معاینه چشم برای تشخیص یووئیت و تست ریوی برای ارزیابی مشکلات تنفسی هستند.

• رادیوگرافی برای نشان  دادن جوش خوردگی

• امتیاز بیش از 6 BASDAI

• اکوکاردیوگرام

• معاینه چشم

• تست ریوی

درمان اسپوندیلیت انکیلوزان شدید

درمان نیازمند رویکرد چندجانبه و هدفمند است که بر کاهش درد، کنترل عوارض و بهبود عوارض ثانویه بیماری تمرکز دارد. این درمان ها شامل استفاده از داروی اوپا داساتینیب، فیزیوتراپی، وسایل کمکی مانند بریس و واکر، قطره برای درمان یووئیت، داروهای قلبی و در موارد شدید جراحی برای اصلاح قوز یا تعویض مفصل می باشد.

• اوپاداسیتینیب

• فیزیوتراپی

• استفاده از وسایل کمکی (برایس، واکر)

• قطره برای یووئیت

• مصرف داروهای قلبی

• جراحی برای اصلاح قوز شدید یا تعویض مفصل

تفاوت اسپوندیلیت انکیلوزان با کمردرد معمولی

اسپوندیلیت انکیلوزان در سنین ۱۵-۳۵ سال شروع می شود و با خشکی شدید صبحگاهی همراه است. درد با استراحت بدتر و با فعالیت بهتر می شود. در کمردرد معمولی، درد در هر سنی رخ می دهد، بدون خشکی شدید و با استراحت بهتر و با فعالیت بدتر می شود.

عوارض ثانویه اسپوندیلیت انکیلوزان

این عارضه فقط به مفاصل ستون فقرات و لگن محدود نمی شود و می تواند سایر اندام های بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. شناسایی عوارض سیستمیک این عارضه برای تشخیص دقیق و مدیریت بهتر اهمیت دارد. برخی از اندام هایی که ممکن است در این بیماری درگیر شوند:

نقش فیزیوتراپی و ورزش در مدیریت اسپوندیلیت انکیلوزان

درمان این بیماری به طور معمول شامل ترکیبی از داروها و تغییرات سبک زندگی است و یکی از بخش های حیاتی این درمان، ورزش منظم است. تمرینات فیزیکی می توانند به کاهش التهاب، افزایش انعطاف پذیری و بهبود حرکت مفاصل کمک کنند. برای افرادی که به دنبال مدیریت مؤثر این بیماری هستند، انجام این تمرینات توصیه می شود:

تغذیه مناسب برای افراد مبتلا به اسپوندیلیت انکیلوزان

اگرچه رژیم غذایی نمی تواند اسپوندیلیت را درمان کند، انتخاب غذاهای سالم می تواند به کاهش التهاب کمک کند. مصرف ماهی های چرب مانند سالمون و تن، میوه و سبزیجات غنی از آنتی اکسیدان ها، کاهش غذاهای فرآوری شده و حفظ وزن مناسب از توصیه های مهم برای مدیریت این بیماری هستند.

درمان خانگی اسپوندیلیت انکیلوزان

درمان های خانگی شامل انجام تمرینات کششی برای حفظ انعطاف پذیری و استفاده از کمپرس گرم برای کاهش درد و التهاب است. خوابیدن در وضعیت صحیح، به ویژه در شب نیز می تواند به کاهش فشار از روی ستون فقرات و مفاصل کمک  کند. رژیم غذایی سالم با مصرف ماهی های چرب، میوه و سبزیجات و همچنین کاهش مصرف غذاهای فرآوری شده نیز می تواند به کاهش التهاب ناشی از این بیماری کمک چندانی بکند. همچنین، باید به نداشتن استرس و حفظ وزن مناسب نیز توجه ویژه ای شود.

• انجام تمرینات کششی برای حفظ انعطاف پذیری مفاصل

• استفاده از کمپرس گرم برای کاهش درد و التهاب

• خوابیدن در وضعیت صحیح برای کاهش فشار بر ستون فقرات

• مصرف ماهی های چرب (سالمون و تن) و میوه و سبزیجات برای کاهش التهاب

• کاهش مصرف غذاهای فرآوری شده و غنی از شکر

• مدیریت استرس و حفظ وزن مناسب برای کاهش فشار بر مفاصل

زندگی با اسپوندیلیت انکیلوزان

زندگی با این بیماری مانند زندگی با درد کمر و خشکی صبحگاهی است که با برنامه ریزی می شود به خوبی مهارش کرد. اگر درد با استراحت آرام نمی شود یا نیمه شب بیدارتان می کند، درمان نزد روماتولوژیست بهترین توصیه است. استفاده ترکیبی از داروهای ضدالتهاب و درمان های بیولوژیک و داشتن یک روتین منظم فیزیوتراپی و ورزش سبک و کششی به حفظ سلامت و انعطاف ستون فقرات کمک می کند. خواب باکیفیت و مراقبت از علائم چشمی مانند یووئیت، نیز برای بالابردن کیفیت زندگی پیشنهاد می شود.

• روتین کشش روزانه + پیاده روی سبک

• پیگیری منظم درمان و ارزیابی علائم

• توجه به چشم درد/قرمزی و مراجعه فوری

• بهبود پوسچر و مدیریت استرس

نتیجه گیری

اسپوندیلیت انکیلوزان بیماری التهابی مزمن ستون فقرات است که با تشخیص زودهنگام، درمان دارویی مناسب، فیزیوتراپی، ورزش منظم، رژیم غنی از امگا-۳ و ترک سیگار قابل کنترل است. با درمان مناسب می توان از تشدید تخریب ساختاری و ناتوانی دائمی جلوگیری کرد.