فیبرومیالژیا یک اختلال عصبی است که در آن سیستم عصبی مرکزی به طور غیرطبیعی به سیگنالهای درد واکنش نشان میدهد و باعث احساس درد شدیدتر از حد معمول میشود. این بیماری میتواند به دو نوع خفیف تا نیمه شدید و شدید تقسیم شود. در نوع خفیف، درد معمولاً موقتی است و به دلیل استرس یا خستگی افزایش مییابد. علائم شامل خستگی و مشکلات خواب است که با درمانهای ساده مانند داروهای مسکن، یوگا و خواب منظم قابل کنترل است. اما در نوع شدید، درد به طور مداوم و شدید است و فعالیتهای روزمره بیمار را مختل میکند. در این حالت، درمان شامل داروهای ضد التهاب، داروهای ضد افسردگی و در برخی موارد جراحیهای خاص برای مدیریت درد نیاز است.
بیماری فیبرومیالژیا چیست؟
فیبرومیالژیا که به سندرم درد عضلانی-اسکلتی
نیز شناخته میشود، به علت پردازش غیرطبیعی درد در سیستم عصبی مرکزی ایجاد میشود.
در این بیماری، مغز و نخاع به شدت به سیگنالهای درد واکنش نشان میدهند. عوامل
ژنتیکی، استرسهای فیزیکی یا روانی و شرایط پزشکی مانند عفونتها یا آسیبهای قبلی
ممکن است تأثیرگذار باشند. همچنین، اختلالات در مواد شیمیایی مغز مانند سروتونین و
نوراپینفرین میتواند در بروز علائمی مانند درد مزمن، خستگی و مشکلات خواب نقش
داشته باشد.
انواع فیبرومیالژیا + علائم، علل و درمان
مقدمه: شناخت شدت بیماری نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب دارد. علائمی مانند درد عضلات، خستگی، اختلال خواب و کاهش تمرکز میتوانند کیفیت زندگی بیمار را کاهش دهند. بررسی علل احتمالی، از استرس تا تغییرات عصبی و هورمونی، به پزشک کمک میکند برنامه درمانی دقیقتر و مؤثرتری تنظیم کند.
| شدت بیماری | علائم | علل | درمان |
| خفیف تا نیمه شدید | درد عضلات خستگی اختلال خواب کاهش تمرکز | تحریک عصبی بیش از حد استرس خستگی | داروهای مسکن یوگا خواب منظم |
| شدید | درد دائمی در همه بدن خستگی غیرقابلتحمل خواب غیرموثر | فعالسازی سلولهای گلیال حساسیت به درد | داروهای ضد التهاب جراحی |
فیبرومیالژیا خفیف تا نیمه شدید
در سندرم درد عضلانی-اسکلتی خفیف تا نیمه
شدید، سلولهای عصبی (که مسئول ارسال سیگنالهای درد به مغز هستند) بیش از حد
تحریک میشوند. این تحریک اضافی ممکن است به دلیل استرس یا خستگی باشد که باعث میشود
مغز سیگنالهای درد را قویتر و حساستر از حد طبیعی احساس کند. به عبارت دیگر،
مغز پیامهای درد را بزرگتر از آنچه که هستند، میبیند. این وضعیت معمولاً موقتی
است و با تغییر شرایط بهبود مییابد..
علائم
سندرم درد عضلانی-اسکلتی شامل درد مزمن و
گسترده در عضلات، مفاصل و بافتهای نرم است که ممکن است به صورت مقطعی در نواحی
مختلف بدن احساس شود. این بیماری با خستگی شدید، اختلالات خواب، مشکلات شناختی
مانند کاهش تمرکز و حافظه، حساسیت به لمس و فشار در نقاط خاص بدن، و افسردگی و
اضطراب همراه است. علائم زیر را جدی بگیرید:
● درد در عضلات، مفاصل و بافتهای نرم بدن
● احساس خستگی پس از استراحت طولانیمدت
● خواب ناکافی یا بیکیفیت
● کاهش توانایی تمرکز و حافظه (مه مغزی).
● احساس درد پس از فشار معمولی
● افسردگی و اضطراب
علل
علل این بیماری شامل اختلال در پردازش درد است
که در آن سیستم عصبی مرکزی به طور غیرطبیعی به سیگنالهای درد واکنش نشان میدهد و
دردهای جزئی را شدیدتر احساس میکند. عوامل ژنتیکی و تاریخچه خانوادگی نیز نقش
مهمی دارند. استرس فیزیکی یا روانی، آسیبهای طولانیمدت و اختلالات هورمونی، به
ویژه تغییرات در سروتونین و نوراپینفرین، میتوانند حساسیت به درد را افزایش
دهند. علل زیر ممکن است که ایجاد کننده این عارضه بوده باشد:
● واکنش غیرطبیعی سیستم عصبی مرکزی به سیگنالهای درد
● عوامل ژنتیکی
● استرسهای طولانیمدت یا آسیبهای فیزیکی
● تغییرات در سطح هورمونهای سروتونین و نوراپینفرین
● برخی عفونتها یا بیماریهای التهابی
درمان
این بیماری معمولاً بر اساس تاریخچه پزشکی و
علائم درد گسترده، خستگی و مشکلات خواب انجام میشود. هیچ آزمایش قطعی برای تشخیص
این بیماری وجود ندارد و پزشک باید سایر بیماریها را رد کند. بررسی نقاط حساس بدن
نیز میتواند کمککننده باشد، اگرچه در نوع خفیف حساسیت کمتری مشاهده میشود.
درمان این بیماری می تواند با توجه به موارد زیر صورت پذیرد.
درمانهای غیر دارویی:
● پیادهروی یا شنا،
● مدیتیشن و یوگا
● خواب منظم
داروها:
● داروهای مسکن ایبوپروفن یا استامینوفن
● داروهای ضد افسردگی آمیتریپتیلین یا دولوکستین
● داروهای ضد صرع پریگابالین یا گاباپنتین
علائم
سندرم درد عضلانی-اسکلتی شدید با درد ناتوانکننده
و همهجانبه که در تمام بدن احساس میشود و میتواند فعالیتهای روزمره را مختل
کند شناخته میشود. خستگی شدید و مداوم حتی پس از خواب طولانیمدت، اختلالات خواب
غیرمؤثر و احساس عدم استراحت از جمله علائم آن است. اگر یکی از این علائم یا موارد
زیر را دارید ممکن است که به مرحله شدید این بیماری دچار شده باشید.
● درد دائمی و شدید که در تمام بدن احساس میشود.
● احساس خستگی غیرقابلتحمل حتی پس از خواب طولانیمدت
● خواب غیرمؤثر که فرد پس از بیداری احساس میکند که اصلاً
نخوابیده
● اختلالات روانی و ناتوانی در انجام وظایف اجتماعی و شغلی
● درد مفاصل و استخوانها مشابه آرتروز است.
● حساسیت زیاد به دما، نور و صدا
● حساسیت شدید به داروهای معمولی یا محصولات آرایشی بهداشتی
● مشکلات گوارشی یبوست مزمن یا سندروم روده تحریکپذیر
● اختلالات شدید در عملکرد جنسی
علل
● افزایش دائمی حساسیت به درد شامل فعالسازی میکروگلیا و
آستروسیتها در مغز
● التهاب مزمن در سیستم عصبی مرکزی
● اختلالات هورمونی پیچیدهتر مانند کاهش شدید سروتونین و
نوراپینفرین
درمان
تشخیص سندرم درد عضلانی-اسکلتی شدید با
استفاده از تکنیکهای پیشرفته مانند fMRI
برای بررسی فعالیتهای مغزی و تصویربرداری ساختاری مغز برای شناسایی تغییرات در
نواحی پردازش درد صورت میگیرد. آزمایشات حساسیت به درد و تحلیل ژنتیکی نیز به
شناسایی تغییرات در حساسیت به درد و التهاب کمک میکنند. درمان نیز شامل داروهای
ضد التهاب و داروهای مخصوص سیستم عصبی مرکزی، داروهای ترکیبی ضد افسردگی و ضد صرع
و مداخلات جراحی یا تحریک مغزی عمقی است. همچنین درمانهای روانشناختی پیشرفته و
ورزشهای تخصصی نیز توصیه میشوند.
درمان غیر دارویی:
● فیزیوتراپی با دقت بالا برای تقویت عضلات و کاهش سفتی بدن
داروها:
● داروهای ضد التهاب مرکزی مانند نالتریکسون دوز پایین و
گاباپنتین
● ترکیب داروهای ضد افسردگی مانند دولوکستین و آمیتریپتیلین
جراحی:
● شامل جراحی مفصلی، جراحی عصبی، تحریک مغزی عمقی و جراحی
ستون فقرات
● تحریک مغزی عمقی
جدیدترین و آخرین درمان فیبرومیالژیا
بر اساس نتایج تحقیقات اخیر، درمانهای سندرم
درد عضلانی-اسکلتی بیشتر به سمت درمانهای غیر دارویی و مکملها پیش میروند. از
جمله این درمانها میتوان به استفاده از ترکیبات گیاهی مانند فلفل قرمز، آشوگاندا
و زردچوبه اشاره کرد که خاصیت ضد التهابی و مسکنی دارند. همچنین درمانهایی مانند
ورزشهای آئروبیک و تقویتکننده عضلات بهویژه در کاهش علائم درد و خستگی مؤثرند.
علاوه بر این، درمانهای روانشناختی مانند درمان شناختی رفتاری و کاهش استرس نیز
تأثیرات مثبتی در کنترل علائم این بیماری نشان دادهاند .
قرص برای درمان فیبرومیالژیا
داروهای مختلفی برای درمان بیماریها و کاهش
علائم مرتبط با اختلالات عصبی و دردهای مزمن این بیماری تجویز میشوند. در ادامه
به معرفی داروهایی پرداختهایم که در تحقیق بوچنک و همکاران در سال 2024 برای کاهش
علائم این بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیماران معرفی شد.
● ورتیوکستین: ضدافسردگی چندوجهی که
به بهبود عملکرد شناختی بیمار کمک میکند.
● اسلیکابازپین استات: داروی ضدتشنج که برای کاهش حساسیت مرکزی در بیماران مبتلا به این
بیماری استفاده میشود.
● تیزانیدین: شلکننده عضلانی با
اثر ضدالتهابی که به کاهش تنش عضلانی و درد کمک میکند.
● تاپنتادول: مسکن دو مکانیسمی که
ترکیبی از اثرات اپیوئیدی و مهار بازجذب نوراپینفرین دارد.
درمان فیبرومیالژیا در طب سنتی
این بیماری در طب سنتی چینی و ایرانی به
اختلال جریان «چی» یا تجمع سودا/بلغم نسبت داده میشود. بررسی تحقیق کوکران در سال
۲۰۲۲ نشان میدهد طب سوزنی درد را ۱ الی ۱.۳ واحد کاهش میدهد، سفتی، خستگی و
کیفیت زندگی را نیز بهبود میبخشد. طب سوزنی موجب آزادسازی اندورفین و
تنظیم سیستم عصبی مرکزی می شود. زالو درمانی نیز در طب سنتی برای پاکسازی
خون و کاهش اخلاط سوداوی کاربرد دارد. اثر ضدالتهاب، بهبود گردش خون و تسکین درد
موضعی آن تایید شده است.
برای بیماری فیبرومیالژیا چه بخوریم
بیماران دارای سندرم درد عضلانی-اسکلتی اغلب
چاق یا دارای اضافه وزن هستند و کاهش وزن بهطور واضح درد، خستگی و کیفیت زندگی را
بهبود میبخشد. رژیمهای گیاهخواری و خام (غنی از آنتیاکسیدان) علائم این بیماری
را کاهش میدهند. بیماران دارای سندرم درد عضلانی-اسکلتی دچار کمبود منیزیم، روی،
ویتامین D و ملاتونین هستند. به صورت رژیم بیماران رژیم گیاهخواری یا وگان
خام است و از موارد زیر باید برای تغذیه بیماران فیبرومیالژیا استفاده شود:
● میوههای خام (بهویژه غنی از ویتامین C و آنتیاکسیدان)
● سبزیجات خام و سالادها
● آب هویج تازه
● سیبزمینی، چغندر
● محصولات غلات کامل (مانند نان غلات، غلات صبحانه)
● آجیل و دانهها (گردو، بادام، تخم کتان و غیره)
● آب جودوسر خشکشده یا آب سبزیجات
● غذاهای غنی از آنتیاکسیدان هویج، گوجهفرنگی، سبزیجات برگدار،
مرکبات، توتها
تفاوت فیبرومیالژیا با روماتیسم
فیبرومیالژیا و روماتیسم مفصلی دو بیماری شایع هستند که هر دو باعث درد میشوند، اما تفاوتهای مهمی با هم دارند. فیبرومیالژیا مشکل پردازش درد در مغز است و معمولاً ورم ندارد، در حالی که روماتیسم یک بیماری خودایمنی است که باعث ورم و آسیب مفاصل میشود. جدول زیر این تفاوتها را به زبان بسیار ساده مقایسه کرده است.
222
| ویژگی | فیبرومیالژیا | روماتیسم مفصلی |
| علت | درد مرکزی عصبی | بیماری خودایمنی التهابی مفاصل |
| درد | گسترده در تمام بدن، بدون تورم | درد و تورم مفاصل |
| آزمایش خون | عدم التهاب | التهاب بالا |
| تصویربرداری | سالم | فرسایش و آسیب استخوانی |
| درمان اصلی | ورزش + مشاوره روان + داروهای آرامکننده درد | متوترکسات + بیولوژیکها |
علائم فیبرومیالژیا در زنان
سندرم درد عضلانی-اسکلتی در زنان با علائمی
چون درد مزمن، خستگی، اختلال خواب، مشکلات شناختی و اضطراب همراه است.
● درد گسترده و مزمن در تمام که حداقل ۳ ماه طول میکشد و در
۱۱ نقطه حساس از ۱۸ نقطه تشدید میشود.
● خستگی شدید حتی پس از خواب کافی.
● اختلال خواب (بیدار شدن غیرتازه، بیخوابی).
● مشکلات شناختی (مه مغزی: فراموشی، تمرکز ضعیف).
● اضطراب و افسردگی.
● سردرد، درد فک، سندرم روده تحریکپذیر، بیحسی دست و پا،
حساسیت به سرما/گرما و سر و صدا.
مکانیسمهای اصلی ایجاد کننده فیبرومیالژیا چیست؟
با توجه به تحقیق فیلیپوویچ و همکاران در سال 2025 تغییرات شیمیایی مغز، التهاب، مشکلات عصبی، اختلالات هورمونی و محرکهای مختلف از اصلیترین موارد ایجاد کننده فیبرومیالژیا هستند.
● سنسیتیزاسیون مرکزی: در بدن افرادی که این بیماری را دارند، برخی از مواد باعث میشوند که بدن حساستر به درد شود (مثل گلوتامات و ماده P) و بعضی مواد که معمولا درد را کم میکنند، کمتر میشوند (مثل سروتونین و دوپامین).
● التهاب عصبی: در بدن افرادی که این بیماری دارند، در قسمتهایی از مغز که به درد مربوط هستند (مثل قسمتی به نام اینسولا و سینگولیت)، التهاب وجود دارد.
● بزرگ شدن عصب ها: در برخی از افراد مبتلا به این بیماری، مشکلاتی در عصبها وجود دارد که باعث میشود درد بیشتر حس شود. مثلا در سونوگرافی، اندازه عصبها بزرگتر از حالت عادی دیده میشود.
● اختلال هورمونی: هورمونهای بدن هم در افراد مبتلا به این بیماری میتوانند بهطور غیرعادی تغییر کنند. مثلا تغییرات در سطح هورمونهایی مثل کورتیزول (هورمون استرس) میتواند باعث شود که درد و علائم بیماری بیشتر شود.
● محرکها: عواملی مثل آسیبهای جسمی یا روانی، عفونتها (مثل عفونت با نوع خاصی از انگل)، استرس مزمن و اختلالات خواب میتوانند باعث شروع یا تشدید بیماری سندرم درد عضلانی شوند.
آمار و ارقام فیبرومیالژیا
● ۲ تا ۸ درصد جمعیت جهان به این بیماری دچار هستند.
● نسبت زنان به مردان ۳ به ۱ می باشد.
● عمدتاً افراد بزرگسال بین 30 تا 60 به این بیماری دچار میشوند.
نتیجه گیری
فیبرومیالژیا هرچند بیماری مزمن و گاهی بسیار
سخت است، اما کشنده نیست و به هیچ وجه پایان زندگی نیست. امروز با داروهای جدید،
ورزش منظم، رژیم غذایی غنی از میوه و سبزیجات خام، طب سوزنی و مدیریت استرس،
هزاران نفر مثل شما توانستهاند درد، خستگی و مه مغزی را بهطور چشمگیری کاهش دهند
و زندگی فعال و شادی داشته باشند. شما تنها نیستید و با صبر، همکاری با پزشک و
تغییرات کوچک روزانه، میتوانید علائم را مهار کنید، انرژیتان را برگردانید و
دوباره از زندگی لذت ببرید.
