آخرین بروزرسانی:
۱۰ خرداد ۱۴۰۵
زمان مطالعه:
نامشخص دقیقه
نویسنده:
تایید شده توسط تیم تحریریه نوبتِ دکتر
تنگی کانال نخاعی به معنای باریک شدن فضای عبور اعصاب در ستون فقرات است. اگر هنگام راه رفتن دچار پادرد میشوید که با نشستن بهبود مییابد، احتمالاً با این عارضه روبرو هستید. خبر خوب این است که ۸۰٪ موارد با درمانهای غیرجراحی بهبود مییابند.
فهرست مطالبی که در این مقاله میخوانید
تنگی کانال نخاعی کمری زمانی رخ میدهد که فضای عبور نخاع و ریشههای عصبی در ستون فقرات کاهش یافته و باعث درد کمر، پاها، بیحسی یا ضعف عضلانی شود. این بیماری از شدت خفیف تا شدید معمولاً بهدلیل آرتروز، فتق دیسک، ضخیم شدن رباطها یا لغزش مهره ایجاد میشود. تشخیص این عارضه با معاینه و MRI انجام میگیرد. درمان بسته به شدت بیماری شامل دارو، فیزیوتراپی، تزریق، اصلاح سبک زندگی، درمانهای خانگی و در موارد شدید جراحی است.
هنگامی که فضای داخل کانال نخاعی در ناحیه کمری کاهش پیدا کند و به اعصاب عبوری فشار وارد شود تنگی کانال نخاعی کمری گفته میشود. این مشکل معمولاً باعث کمردرد، درد تیرکشنده به پاها، بیحسی، گزگز یا ضعف عضلانی میشود و در موارد شدید میتواند راه رفتن و فعالیتهای روزمره را دشوار کند.
این عارضه بر اساس محل دقیق باریک شدن مسیر عبور اعصاب، به چند نوع اصلی تقسیم میشود. شناخت این دستهبندی به درک بهتر علائم، محل درد و انتخاب روش درمان مناسب کمک میکند، زیرا هر نوع تنگی میتواند بخش متفاوتی از نخاع یا ریشههای عصبی را درگیر کند.
کاهش فضای کانال نخاعی در ناحیه کمر میتواند به اعصاب فشار وارد کند و زمینه بروز درد، بیحسی و اختلال حرکتی را فراهم سازد. این مشکل معمولاً بهتدریج ایجاد میشود و شدت علائم آن به میزان فشار واردشده بر ریشههای عصبی بستگی دارد.
در موارد نادر اما بسیار جدی، تنگی کانال نخاعی میتواند باعث فشار شدید بر اعصاب انتهای نخاع شود و به سندرم دم اسب منجر گردد. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و در صورت بروز علائم آن باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد.
سندرم دم اسب (Cauda Equina Syndrome) زمانی رخ میدهد که دستهای از ریشههای عصبی در انتهای نخاع، که بهدلیل ظاهرشان «دم اسب» نامیده میشوند، تحت فشار شدید قرار بگیرند؛ این فشار میتواند در اثر تنگی شدید کانال نخاعی، فتق بزرگ دیسک، تومور، عفونت، خونریزی یا آسیب ایجاد شود. چون این اعصاب کنترل حس و حرکت پاها و همچنین عملکرد مثانه، روده و ناحیه تناسلی را بر عهده دارند، آسیب به آنها میتواند خیلی سریع به مشکلات جدی و حتی دائمی منجر شود. به همین دلیل، بروز علائمی مانند بیاختیاری یا احتباس ادرار، بیاختیاری مدفوع، بیحسی در ناحیه زینی (اطراف مقعد، ناحیه تناسلی و داخل رانها) یا ضعف شدید و ناگهانی هر دو پا نشانه هشدار جدی است و نباید منتظر ماند تا علائم خودبهخود بهتر شوند. تشخیص معمولاً با معاینه فوری و MRI انجام میشود و در بسیاری از موارد، برای جلوگیری از آسیب عصبی ماندگار، جراحی اورژانسی لازم است.
این عارضه در شدتهای مختلف با علائم و علل متفاوتی است که برای درمان نیاز به بررسی دقیق دارد. شناخت تفاوتهای هر مرحله به بیمار کمک میکند علت درد و محدودیت خود را بهتر تشخیص دهد و زودتر برای درمان مناسب اقدام کند. در ادامه، مقایسهای بسیار خلاصه و کاربردی از علائم، علل و درمان سه شدت این عارضه ارائه شده است.
| درمان | علل | علائم | شدت تنگی |
دارو | آرتروز اولیه | درد گاه به گاه | خفیف |
تزریق اپیدورال | برجستگی دیسک | درد تیرکشنده | متوسط |
| جراحی دکمپرشن | فتق بزرگ | ضعف پا | شدید |
در این نوع تنگی فضای عبور نخاع یا ریشههای عصبی کمی کاهش پیدا میکند و معمولاً علت آن تغییرات اولیه مانند آرتروز، بیرونزدگی خفیف دیسک یا ضخیم شدن رباطهاست. بیمار اغلب دچار درد گاهبهگاه کمر یا گردن، گزگز خفیف یا خشکی پس از فعالیت میشود. در این مرحله زندگی روزمره معمولاً بهطور جدی مختل نمیشود، اما نشستن یا ایستادن طولانی میتواند ناراحتی ایجاد کند و بیمار هنوز اغلب مستقل است.
تنگی خفیف معمولاً در مراحل اولیه با
علائم مبهم و گذرا ظاهر میشود و بیشتر نتیجه تغییرات دژنراتیو وابسته به سن،
آرتروز مفاصل مهرهای یا بیرونزدگی خفیف دیسک است. در این مرحله فشار واردشده به
اعصاب کم بوده و شکایات بیمار اغلب متناوب و قابلتحمل هستند.
درمان تنگی خفیف معمولاً غیرجراحی
است و هدف آن کنترل درد، بهبود انعطافپذیری و جلوگیری از پیشرفت باریکی کانال
نخاعی میباشد. با ترکیب اصلاح سبک زندگی، تمرینات تقویتی و درمان دارویی میتوان
علائم را بهطور مؤثر کنترل کرد و نیاز به جراحی را کاهش داد.
در این شدت از تنگی باریکی کانال بیشتر شده و فشار واضحتری بر اعصاب وارد میشود. این وضعیت معمولاً بهدنبال پیشرفت آرتروز، برجستگی دیسک، ضخیم شدن رباط زرد یا کاهش ارتفاع دیسک رخ میدهد. بیمار ممکن است درد مداوم، بیحسی، ضعف خفیف پاها یا درد تیرکشنده داشته باشد. فعالیتهای روزانه مانند راه رفتن طولانی، بالا رفتن از پله یا کارهای سنگین دشوارتر میشوند و کیفیت زندگی بهطور محسوسی کاهش مییابد.
تنگی نیمه شدید زمانی رخ میدهد که
باریکی کانال بیشتر شده و فشار قابلتوجهی بر اعصاب وارد میشود. این مرحله
معمولاً پس از پیشرفت آرتروز، کاهش ارتفاع دیسک یا برجستگی بیشتر دیسک ایجاد میشود
و علائم نسبت به مراحل خفیف، واضحتر و مداومتر هستند.
در این مرحله، درمان بر کاهش فشار
عصبی، کنترل درد و حفظ توان عملکردی بیمار متمرکز است. بیشتر بیماران هنوز به جراحی
نیاز ندارند و با ترکیبی از درمان دارویی، توانبخشی و اصلاح سبک زندگی میتوانند
عملکرد خوبی داشته باشند و از بدتر شدن تنگی جلوگیری کنند.
در تنگی شدید، فضای نخاع یا ریشههای عصبی بهشدت محدود میشود و معمولاً ناشی از پیشرفت شدید دژنراسیون، فتق بزرگ دیسک، لغزش مهره یا تنگی مادرزادی است. بیمار ممکن است درد شدید، ضعف قابل توجه، اختلال راه رفتن، بیحسی گسترده یا مشکلات کنترل ادرار و مدفوع داشته باشد. در این مرحله زندگی روزمره بهطور جدی مختل میشود و بیمار برای راه رفتن، کار کردن و حتی انجام کارهای ساده به کمک نیاز پیدا میکند.
تنگی شدید زمانی رخ میدهد که فضای
عبور نخاع یا ریشههای عصبی بهطور قابلتوجهی کم شود. این حالت معمولاً بهدلیل پیشرفت
آرتروز، فتق بزرگ دیسک، لغزش مهره یا تنگی مادرزادی ایجاد میشود و میتواند علائم
عصبی جدی و مداوم بهوجود آورد.
در تنگی شدید، درمان معمولاً با هدف
کاهش فوری فشار از روی اعصاب و جلوگیری از آسیب دائمی انجام میشود. اگر علائم عصبی
پیشرفته باشند یا درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند، جراحی بهعنوان گزینه اصلی مطرح
میشود.
آشنایی با ساختار ستون فقرات کمری،
درک تنگی و علت بروز علائم آن را بسیار سادهتر میکند. این بخش از ستون فقرات از
مهرهها، دیسکها، کانال نخاعی و ریشههای عصبی تشکیل شده و هرکدام نقش مهمی در
حرکت، تعادل و انتقال پیامهای عصبی دارند.
تنگی کانال نخاعی معمولاً نتیجه تغییرات
تدریجی در ساختار ستون فقرات است و بیشتر با افزایش سن دیده میشود. با این حال،
چند عامل مهم میتوانند فضای کانال نخاعی را کاهش دهند و باعث فشار بر نخاع یا ریشههای
عصبی شوند.
تشخیص دقیق تنگی تنها با یک علامت یا
یک آزمایش انجام نمیشود و به بررسی کامل پزشکی نیاز دارد. پزشک معمولاً با شرح
حال، معاینه بالینی و روشهای تصویربرداری، محل تنگی، شدت فشار بر اعصاب و علت اصلی
بروز علائم را مشخص میکند.
برای تنگی نخاع، بهترین دارو به شدت علائم
و علت درد بستگی دارد و معمولاً یک داروی واحد برای همه بیماران وجود ندارد.
پزشکان اغلب از ترکیبی از داروهای ضدالتهاب، مسکن، شلکننده عضلانی یا داروهای درد
عصبی استفاده میکنند. انتخاب دارو باید با نظر پزشک انجام شود تا عوارض و تداخلات
دارویی به حداقل برسد. در میان گزینههای رایج، این ۴ دارو بیشتر کاربرد دارند:
درمان خانگی این عارضه میتواند به
کاهش درد، خشکی و فشار روی اعصاب کمک کند، اما جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
این روشها بیشتر در موارد خفیف تا متوسط مفید هستند و هدف آنها کنترل علائم،
بهبود حرکت و جلوگیری از تشدید ناراحتی است. رعایت اصول مراقبتی در خانه، در کنار
نظر پزشک، میتواند کیفیت زندگی بیمار را بهتر کند.
برخی افراد برای کاهش درد و گرفتگی
ناشی از تنگی به درمانهای سنتی و مکمل روی میآورند. این روشها ممکن است در بعضی
بیماران به کاهش موقت علائم کمک کنند، اما جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند. پیش
از استفاده از هر روش، بهویژه در صورت درد شدید، ضعف پا یا بیحسی، مشورت با پزشک
ضروری است تا از تأخیر در درمان اصلی جلوگیری شود.
در برخی بیماران، زمانی که درمانهای
غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی و تغییر سبک زندگی نتوانند علائم را کنترل کنند،
جراحی بهعنوان گزینه درمانی مطرح میشود. هدف اصلی جراحی تنگی کانال، کاهش فشار
از روی نخاع و ریشههای عصبی و ایجاد فضای بیشتر در کانال نخاعی است تا درد، بیحسی
و ضعف اندامها کاهش یابد.
تنگی کانال نخاعی بیماریای تدریجی اما قابلکنترل است که در صورت تشخیص بهموقع میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. بهترین راهحل انجام ام ار ای برای تشخیص دقیق و شروع درمان مرحلهای متناسب با شدت بیماری است. در موارد خفیف و متوسط، درمانهای غیرجراحی مؤثرند و در موارد شدید، جراحی بهموقع میتواند از آسیب دائمی عصبی پیشگیری کرده و کیفیت زندگی را بهطور چشمگیری بهبود دهد.
خیر. پیادهروی در صورت انجام صحیح، یکی از ورزشهای مفید برای این بیماران است. بهتر است مدت و شدت آن کنترل شود و بیمار در صورت بروز درد، بیحسی یا سنگینی پاها، کمی استراحت کند. معمولاً نشستن یا خم شدن مختصر به جلو میتواند علائم را کمتر کند.
در موارد خفیف، ممکن است علائم با استراحت، فیزیوتراپی و اصلاح سبک زندگی کاهش یابد. با این حال، تنگی در بسیاری از بیماران روندی تدریجی و پیشرونده دارد و برای کنترل مناسب، به درمان فعال و پیگیری پزشکی نیاز پیدا میکند.
ورزشهای مناسب معمولاً شامل تمرینات تقویت عضلات مرکزی بدن، حرکات کششی ملایم برای عضلات پشت ران و کمر، و ورزشهای هوازی سبک مانند پیادهروی و شنا هستند. نوع و شدت ورزش باید با توجه به شرایط بیمار و ترجیحاً زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انتخاب شود.
تزریق اپیدورال کورتون میتواند در برخی بیماران باعث کاهش موقت التهاب و درد شود، بهویژه زمانی که علائم شدیدتر یا مقاومتر هستند. با این حال، این روش معمولاً درمان قطعی محسوب نمیشود و میزان اثربخشی آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
دیسک کمر به بیرونزدگی یا فتق دیسک بینمهرهای گفته میشود که میتواند مستقیماً به عصب فشار وارد کند. اما تنگی کانال به باریک شدن فضای کانال نخاعی در اثر عواملی مانند آرتروز، ضخیم شدن رباطها، خار استخوانی یا دیسک اشاره دارد. این دو مشکل ممکن است همزمان نیز وجود داشته باشند.
خطر فلج شدن پس از جراحی تنگی بسیار نادر است، اما مانند هر عمل جراحی، احتمال بروز عوارضی هرچند کم وجود دارد. تصمیمگیری برای جراحی باید با بررسی دقیق پزشک متخصص انجام شود و تمام فواید، خطرات و احتمال موفقیت پیش از عمل برای بیمار توضیح داده شود.
استفاده کوتاهمدت از کمربند طبی در برخی شرایط میتواند به کاهش فشار و حمایت از کمر کمک کند، اما مصرف طولانیمدت آن معمولاً توصیه نمیشود، زیرا ممکن است باعث ضعف عضلات حمایتی ستون فقرات شود. استفاده از آن باید با نظر پزشک انجام گیرد.
پزشکان پیشنهادی ما
4.3
دکتر مهسا تاجیک
فوق تخصص غدد
4.3
دکتر علی احمدی
متخصص قلب و عروق
4.3
دکتر فاطمه محمدی
متخصص زنان و زایمان
4.3
دکتر رضا حسینی
متخصص اطفال
4.3
دکتر مریم کریمی
متخصص پوست و مو
4.2
دکتر امیر رضایی
متخصص ارولوژی
4.5
دکتر سارا نوری
متخصص چشم
4.4
دکتر محمد صادقی
متخصص ارتوپدی