تومور مغزی چیست ؟ علائم , انواع انها و روش های درمان

تومور مغزی همیشه به معنی سرطان نیست، اما برخی از انواع آن می توانند با فشار بر بخش های حساس مغز، مشکلات جدی ایجاد کنند. تومور مغزی به رشد غیرطبیعی سلول ها در مغز یا بافت های اطراف آن گفته می شود و می تواند خوش خیم یا بدخیم باشد. سردردهای جدید یا تشدید شونده، تشنج، تهوع، اختلال بینایی، مشکلات تعادل، ضعف اندام ها و تغییرات حافظه یا رفتار از علائم احتمالی آن هستند.

تشخیص معمولاً با معاینه عصبی و تصویربرداری هایی مانند MRI انجام می شود و برای تعیین نوع و گرید تومور ممکن است نمونه برداری نیز لازم باشد. روش درمان به عواملی مانند نوع، محل، اندازه و سرعت رشد تومور بستگی دارد و می تواند شامل پایش، جراحی، پرتودرمانی، شیمی درمانی یا درمان های ترکیبی باشد. بنابراین، هر تومور مغزی شرایط و مسیر درمانی متفاوتی دارد و نمی توان یک روش واحد را برای همه انواع آن در نظر گرفت.

علائم تومور مغزی چیست ؟

علائم تومورهای مغزی به محل قرارگیری، اندازه و سرعت رشد تومور بستگی دارد و ممکن است به تدریج یا در برخی موارد ناگهانی ظاهر شود. مهم ترین علائم شامل موارد زیر است:

• سردرد جدید یا رو به تشدید: به خصوص اگر الگوی سردرد نسبت به گذشته تغییر کرده باشد یا با علائم دیگری همراه شود.
• تشنج:  بروز تشنج برای اولین بار، به ویژه در بزرگسالی، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
• تهوع و استفراغ:  به خصوص اگر بدون علت مشخص و همراه با سردرد ایجاد شود.
• اختلالات بینایی:  مانند تاری دید، دوبینی یا کاهش میدان دید.
• ضعف یا بی حسی:  به ویژه در یک سمت بدن یا در یک اندام.
• اختلال در تعادل و راه رفتن:  فرد ممکن است هنگام راه رفتن احساس ناپایداری یا سرگیجه داشته باشد.
• اختلال گفتار یا درک کلمات:  ممکن است فرد در صحبت کردن، پیدا کردن کلمات یا درک گفتار دچار مشکل شود.
• تغییرات حافظه و تمرکز:  کاهش تمرکز، فراموشی یا دشواری در انجام کارهای روزمره.
• تغییرات رفتاری و شخصیتی:  تحریک پذیری، بی تفاوتی یا تغییرات غیرمعمول در رفتار.

وجود یکی از این علائم به تنهایی به معنی ابتلا به تومور مغزی نیست، زیرا بیماری های مختلفی می توانند علائم مشابه ایجاد کنند. با این حال، علائم جدید، مداوم یا رو به تشدید باید توسط پزشک بررسی شوند؛ به خصوص اگر چند علامت همزمان ایجاد شده باشد

علائم تومور مغزی خاموش

اصطلاح «تومور مغزی خاموش» معمولاً به توموری اشاره دارد که در مراحل اولیه علامت واضحی ایجاد نمی کند یا علائم آن آن قدر خفیف و تدریجی است که فرد متوجه آن نمی شود. برخی تومورهای آهسته رشد می توانند مدت طولانی بدون علامت مشخص باقی بمانند و حتی به طور اتفاقی در تصویربرداری مغز که به دلیل دیگری انجام شده است، کشف شوند.

بی علامت بودن به این معنی نیست که تومور الزاماً کوچک یا بی خطر است. مغز عملکردهای بسیار متنوعی دارد و یک توده ممکن است بسته به محل قرارگیری، برای مدتی بدون ایجاد اختلال واضح رشد کند. در مقابل، حتی یک تومور نسبتاً کوچک در ناحیه ای حساس مانند ساقه مغز می تواند علائم قابل توجه ایجاد کند، زیرا ساختارهای مهم عصبی در فضای محدودی قرار گرفته اند.

برخی افراد ممکن است تنها تغییرات ظریفی مانند کاهش تمرکز، خستگی غیرمعمول، تغییر تدریجی تعادل، اختلال خفیف حافظه یا تغییرات رفتاری را تجربه کنند. این علائم اختصاصی نیستند و دلایل بسیار دیگری می توانند داشته باشند. بنابراین نمی توان با مشاهده یک علامت خاص، وجود تومور خاموش را تأیید یا رد کرد.

علت تومور مغزی چیست ؟

در بیشتر موارد، علت دقیق تومور مغزی مشخص نیست. این بیماری معمولاً زمانی ایجاد می شود که تغییراتی در DNA سلول ها باعث رشد و تکثیر غیرطبیعی آن ها شود. این تغییرات می توانند در طول زندگی ایجاد شوند و لزوماً ارثی نیستند.

مهم ترین عوامل شناخته شده یا مرتبط با افزایش خطر عبارت اند از:

• پرتودرمانی با دوز بالا در ناحیه سر:  به ویژه اگر فرد در گذشته برای بیماری دیگری پرتودرمانی دریافت کرده باشد.
• برخی اختلالات ژنتیکی ارثی:  سندرم هایی مانند نوروفیبروماتوز و برخی بیماری های ژنتیکی نادر می توانند خطر بعضی تومورها را افزایش دهند.
• سابقه برخی سرطان ها:  بعضی سرطان ها مانند سرطان ریه، پستان، کلیه و ملانوما می توانند به مغز متاستاز دهند؛ این حالت با تومور اولیه مغز متفاوت است.
• سن:  احتمال بروز برخی انواع تومورهای مغزی با افزایش سن بیشتر می شود، اگرچه بعضی انواع در کودکان و جوانان شایع تر هستند.

در بسیاری از بیماران هیچ عامل خطر مشخصی پیدا نمی شود. همچنین شواهد قطعی وجود ندارد که استفاده معمول از تلفن همراه را علت تومورهای مغزی بدانیم. بنابراین نباید عوامل اثبات نشده را به عنوان علت قطعی بیماری معرفی کرد.

انواع تومور مغری

انواع تومورهای مغزی بر اساس سلول منشأ، محل ایجاد، ویژگی های مولکولی و میزان تهاجمی بودن تقسیم بندی می شوند. برخی از آن ها از بافت مغز آغاز می شوند و برخی دیگر از پرده های اطراف مغز، اعصاب، غده هیپوفیز یا سایر ساختارهای نزدیک مغز منشأ می گیرند. همچنین تومورها ممکن است اولیه باشند یا در نتیجه انتشار سرطان از اندام دیگری در بدن ایجاد شوند.

گلیوماها یکی از گروه های مهم تومورهای اولیه مغز هستند و شامل انواع مختلفی مانند آستروسیتوما، الیگودندروگلیوما و گلیوبلاستوما می شوند. مننژیوم نیز از تومورهای شناخته شده مغزی است که از پرده های اطراف مغز منشأ می گیرد و بسیاری از موارد آن خوش خیم هستند. شوانوم دهلیزی نیز در مسیر عصب شنوایی و تعادل ایجاد می شود و می تواند باعث کاهش شنوایی و اختلال تعادل شود.

تومور مغزی خوش خیم

تومور مغزی خوش خیم سرطانی نیست و معمولاً آهسته تر از تومورهای بدخیم رشد می کند. این تومورها معمولاً مانند سرطان های بدخیم به سایر نقاط بدن متاستاز نمی دهند، اما خوش خیم بودن به معنی بی ضرر بودن کامل نیست. یک توده خوش خیم در فضای محدود جمجمه می تواند به بافت سالم، اعصاب یا عروق فشار وارد کند و عملکرد طبیعی مغز را مختل سازد.

مننژیوم یکی از نمونه های رایج تومورهایی است که در بسیاری از موارد رفتار خوش خیم دارد. برخی تومورهای کوچک و بدون علامت ممکن است به درمان فوری نیاز نداشته باشند و پزشک با انجام MRIهای دوره ای، اندازه و سرعت رشد آن ها را بررسی کند. اگر تومور رشد کند، علائم ایجاد کند یا در موقعیت حساسی قرار داشته باشد، درمان ممکن است ضروری شود.

تومور مغزی بد خیم

تومور مغزی بدخیم یا سرطان مغز از سلول هایی تشکیل می شود که رفتار تهاجمی تری دارند و می توانند سریع تر رشد کنند و به بافت های اطراف آسیب بزنند. بسیاری از تومورهای بدخیم مغزی از نوع گلیوما هستند و گلیوبلاستوما یکی از شناخته شده ترین تومورهای بدخیم اولیه مغز محسوب می شود.

بدخیم بودن معمولاً با رشد سریع تر و احتمال بالاتر عود همراه است، اما رفتار دقیق تومور به نوع و ویژگی های مولکولی آن بستگی دارد. بنابراین صرفاً گفتن «بدخیم» برای پیش بینی وضعیت بیمار کافی نیست. پزشک پس از بررسی نمونه بافت، تصویربرداری و مشخصات مولکولی می تواند اطلاعات دقیق تری درباره رفتار تومور ارائه کند.

انواع گرید های تومور مغزی

گرید تومور نشان می دهد سلول های تومور از نظر ظاهر و رفتار زیستی تا چه اندازه غیرطبیعی و تهاجمی هستند. در طبقه بندی رایج، گریدهای ۱ تا ۴ وجود دارند؛ گریدهای پایین تر معمولاً رشد آهسته تری دارند و گریدهای بالاتر معمولاً رفتار تهاجمی تری نشان می دهند.

گرید ۱ تومور مغزی

گرید ۲ تومور مغزی

گرید ۲ تومور مغزی به توموری با رشد نسبتاً آهسته گفته می شود که سلول های آن نسبت به تومورهای گرید بالاتر، رفتار تهاجمی کمتری دارند؛ بااین حال، این نوع تومور های مغزی می تواند در طول زمان رشد کند یا در برخی موارد به گرید بالاتر تبدیل شود. شدت و روند بیماری تنها بر اساس گرید تعیین نمی شود و نوع تومور، محل قرارگیری، اندازه و ویژگی های سلولی نیز اهمیت دارند.

گرید ۳ تومور مغزی

معمولاً نشان دهنده سلول های غیرطبیعی تر و رفتار تهاجمی تر است. گرید ۴ بالاترین درجه را نشان می دهد و معمولاً با رشد سریع و رفتار تهاجمی همراه است. با این حال، گرید به تنهایی وضعیت بیمار را مشخص نمی کند و پزشک ویژگی های مولکولی، محل تومور، سن و وضعیت عمومی بیمار و امکان جراحی را نیز در نظر می گیرد.

گرید ۴ تومور مغزی

گرید ۴ تومور های مغزی بالاترین درجه در طبقه بندی شدت برخی تومورهای مغزی است و معمولاً نشان دهنده رشد سریع تر، رفتار تهاجمی تر و توانایی بیشتر برای گسترش در بافت های اطراف است. بااین حال، گرید ۴ به تنهایی پیش آگهی بیمار را مشخص نمی کند و نوع دقیق تومور، ویژگی های مولکولی، محل ضایعه، سن و وضعیت عمومی بیمار نیز در تعیین روند بیماری اهمیت دارند.

مقایسه تومور خوش خیم و بدخیم

تفاوت اصلی تومور خوش خیم و بدخیم در رفتار سلولی و میزان تهاجم آن هاست. تومورهای خوش خیم معمولاً آهسته تر رشد می کنند و احتمال انتشار به بخش های دیگر بدن در آن ها بسیار کمتر است، در حالی که تومورهای بدخیم می توانند سریع تر رشد کنند و به بافت های اطراف آسیب بیشتری وارد کنند.

با وجود این، نباید تصور کرد هر تومور خوش خیم بی خطر و هر تومور بدخیم غیرقابل درمان است. محل قرارگیری یک تومور خوش خیم می تواند اهمیت زیادی داشته باشد. برای مثال، توده ای که به عصب بینایی، ساقه مغز یا مسیرهای مهم حرکتی فشار وارد می کند، حتی اگر از نظر پاتولوژی خوش خیم باشد، می تواند عوارض جدی ایجاد کند.

روش های تشخیص تومور مغزی چگونه است؟

تشخیص با بررسی مجموعه ای از اطلاعات انجام می شود و معمولاً یک آزمایش منفرد نمی تواند همه ویژگی های تومور را مشخص کند. پزشک ابتدا علائم، زمان شروع آن ها، سابقه پزشکی و عوامل خطر را بررسی می کند و سپس بر اساس یافته ها آزمایش های عصبی و تصویربرداری را درخواست می کند.

تصویربرداری مغز نقش اصلی در پیدا کردن توده، تعیین محل و بررسی اندازه و ویژگی های آن دارد. MRI معمولاً اطلاعات دقیق تری از بافت مغز ارائه می دهد و CT نیز به خصوص در شرایط اورژانسی یا زمانی که MRI در دسترس نیست، کاربرد مهمی دارد.

با این حال، تصویربرداری همیشه نمی تواند نوع دقیق تومور یا گرید آن را مشخص کند. در مواردی که نیاز به تشخیص بافت شناسی وجود داشته باشد، نمونه ای از تومور برداشته می شود و آسیب شناس آن را از نظر سلولی و مولکولی بررسی می کند.

پزشک چگونه تومور مغزی را تشخیص می دهد؟

پزشک معمولاً تشخیص را با گرفتن شرح حال و انجام معاینه عصبی آغاز می کند. در معاینه عصبی ممکن است قدرت عضلات، رفلکس ها، هماهنگی حرکات، تعادل، بینایی، شنوایی و سایر عملکردهای عصبی بررسی شوند. این معاینه به پزشک کمک می کند متوجه شود کدام بخش از سیستم عصبی احتمالاً درگیر شده است، اما به تنهایی وجود تومور را اثبات نمی کند.

پس از آن، بسته به علائم و یافته های معاینه، پزشک ممکن است MRI یا CT مغز را درخواست کند. اگر تصویربرداری وجود یک توده را نشان دهد، متخصص مغز و اعصاب، جراح مغز و اعصاب و متخصص انکولوژی یا تیم تخصصی تومورهای مغزی می توانند درباره مرحله بعد تصمیم بگیرند.

در برخی موارد پزشک فقط تصویربرداری های دوره ای را توصیه می کند، به خصوص زمانی که توده کوچک، کم خطر و بدون علامت باشد. در موارد دیگر، جراحی یا بیوپسی برای مشخص کردن ماهیت تومور لازم می شود.

چه کسانی در معرض تومور مغزی هستند ؟

تومورهای مغزی می توانند در هر سنی ایجاد شوند و هیچ گروهی به طور کامل از ابتلا مصون نیست. با این حال، بعضی عوامل می توانند احتمال ایجاد برخی انواع تومورها را افزایش دهند. سن یکی از عوامل مهم است؛ برخی تومورها در بزرگسالان مسن شایع تر هستند، در حالی که انواع دیگری بیشتر در کودکان یا جوانان دیده می شوند.

قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونیزان با دوز بالا، به خصوص پرتودرمانی قبلی در ناحیه سر، از عوامل خطر شناخته شده است. برخی سندرم های ژنتیکی ارثی نیز خطر ابتلا به بعضی تومورها را افزایش می دهند، اما این اختلالات نادر هستند و بیشتر افراد مبتلا به تومور های مغزی چنین سابقه ای ندارند.

داشتن یکی از این عوامل به معنی ابتلای قطعی نیست و نداشتن عامل خطر نیز بیماری را به طور کامل رد نمی کند. در بسیاری از بیماران، علت مشخصی برای ایجاد تومور پیدا نمی شود.

دکتر مهسا تاجیکدکتر مهسا تاجیک

4/3(203)

---

تهران، خیابان دماوند خیابان افشاری ایستگاه dsadsadsadsa

دریافت نوبت

دکتر مهسا تاجیکدکتر مهسا تاجیک

4/3(203)

---

تهران، خیابان دماوند خیابان افشاری ایستگاه dsadsadsadsa

دریافت نوبت

همچنین سابقه سرطان در سایر قسمت های بدن اهمیت دارد، زیرا برخی سرطان ها می توانند به مغز متاستاز دهند. در این شرایط، توده مغزی از سلول های سرطانی همان سرطان اولیه تشکیل شده است و درمان آن با تومور اولیه مغز تفاوت دارد.

عوارض تومور مغزی

عوارض تومور مغزی به محل، اندازه و سرعت رشد آن بستگی دارد. از آنجا که مغز مرکز کنترل بسیاری از عملکردهای بدن است، فشار یا آسیب به بخش های مختلف آن می تواند مشکلات متفاوتی ایجاد کند. سردرد، تهوع، استفراغ، تشنج، اختلال بینایی، ضعف یا بی حسی، مشکلات تعادل و راه رفتن و تغییرات شناختی یا رفتاری از عوارض احتمالی هستند.

برخی بیماران ممکن است دچار اختلال در حافظه، تمرکز یا تصمیم گیری شوند. درگیری مناطق مربوط به زبان می تواند به مشکل در صحبت کردن یا درک گفتار منجر شود. اگر مسیرهای حرکتی درگیر شوند، ضعف یا کاهش هماهنگی حرکات ایجاد می شود. درگیری بخش های مربوط به بینایی نیز می تواند میدان دید یا وضوح بینایی را تغییر دهد.

افزایش فشار داخل جمجمه یکی دیگر از مشکلات مهم است. رشد توده یا تورم اطراف آن می تواند فشار داخل جمجمه را افزایش دهد و باعث سردرد، تهوع، استفراغ، خواب آلودگی یا تغییر سطح هوشیاری شود.

خود درمان نیز ممکن است عوارضی داشته باشد. برای مثال، جراحی، پرتودرمانی و داروهای ضدسرطان هر کدام عوارض احتمالی خاص خود را دارند. به همین دلیل تیم درمان باید میان کنترل تومور و حفظ عملکرد طبیعی مغز تعادل ایجاد کند.

انواع درمان تومور مغزی

درمان بر اساس یک نسخه ثابت انجام نمی شود و برای هر بیمار باید برنامه اختصاصی تعیین شود. نوع تومور، محل قرارگیری، اندازه، گرید، ویژگی های مولکولی، سرعت رشد، امکان برداشت ایمن تومور و وضعیت عمومی بیمار از عواملی هستند که در انتخاب درمان نقش دارند.

در برخی تومورهای کوچک، خوش خیم و بدون علامت، پزشک ممکن است فعلاً درمان فعال را شروع نکند و بیمار را با MRIهای دوره ای تحت نظر قرار دهد. این رویکرد به معنی بی توجهی به بیماری نیست؛ بلکه هدف آن جلوگیری از درمان غیرضروری در شرایطی است که تومور ممکن است مدت طولانی بدون ایجاد مشکل باقی بماند.

جراحی یکی از مهم ترین روش های درمان است. در صورت امکان، جراح تلاش می کند بیشترین مقدار ممکن از تومور را بدون ایجاد آسیب جدی به عملکردهای حیاتی مغز بردارد. همیشه امکان برداشتن کامل تومور وجود ندارد و در برخی موارد باقی گذاشتن بخشی از تومور برای حفظ عملکرد مغز ایمن تر است.

پرتودرمانی نیز می تواند برای از بین بردن یا کنترل سلول های توموری باقی مانده استفاده شود. شیمی درمانی در برخی انواع تومورها کاربرد دارد و بسته به نوع بیماری ممکن است قبل یا بعد از سایر درمان ها تجویز شود. برخی بیماران نیز بر اساس ویژگی های مولکولی تومور، گزینه هایی مانند درمان هدفمند یا سایر درمان های دارویی را دریافت می کنند.

راهای پیشگیری از تومور مغزی

برای بیشتر تومورهای اولیه مغز، روش قطعی و اثبات شده ای برای پیشگیری وجود ندارد، زیرا علت بسیاری از آن ها مشخص نیست و تغییرات ژنتیکی ایجادکننده تومور در بسیاری از افراد بدون عامل قابل شناسایی رخ می دهند. بنابراین هیچ رژیم غذایی، مکمل یا سبک زندگی خاصی را نمی توان به عنوان راه قطعی جلوگیری از تومور معرفی کرد.

با این حال، کاهش مواجهه غیرضروری با عوامل خطر شناخته شده اهمیت دارد. مهم ترین عامل قابل توجه، قرار گرفتن در معرض دوزهای بالای پرتوهای یونیزان است. پرتودرمانی پزشکی تنها زمانی انجام می شود که فایده آن برای بیمار بیشتر از خطرات احتمالی باشد و تصمیم درباره آن توسط تیم درمان گرفته می شود.

در خانواده هایی که سابقه قابل توجه و غیرمعمول تومورهای مغزی یا سندرم های ژنتیکی مرتبط با سرطان وجود دارد، مشاوره ژنتیک می تواند در شرایط مناسب مفید باشد. مشاور ژنتیک با بررسی سابقه خانوادگی مشخص می کند آیا

سخن پایانی

تومور مغزی یک بیماری واحد نیست، بلکه مجموعه ای از توده های مختلف با منشأ، رفتار، سرعت رشد و میزان تهاجم متفاوت است. بعضی از این تومورها خوش خیم و آهسته رشد هستند و ممکن است فقط به پایش منظم نیاز داشته باشند، در حالی که برخی دیگر بدخیم و تهاجمی هستند و به درمان ترکیبی نیاز دارند.

علائم بیماری به محل تومور و تأثیر آن بر عملکرد مغز بستگی دارد و می تواند از سردرد و تهوع تا تشنج، اختلال بینایی، ضعف اندام، مشکلات تعادل، اختلال گفتار، تغییر حافظه و تغییرات رفتاری متفاوت باشد. نکته مهم این است که هیچ یک از این علائم به تنهایی تشخیص تومور را ثابت نمی کند.

علائم یا نگرانی درباره تومور مغزی را جدی بگیرید. همین حالا از طریق سامانه نوبت دکتر لیست بهترین جراحان مغز و اعصاب ایران را مشاهده و نوبت مشاوره حضوری و آنلاین خود را دریافت کنید.

منابع :