علائم دیسک کمر می تواند از یک کمر درد خفیف و دوره ای تا درد تیر کشنده پا، گزگز، بی حسی و ضعف عضلانی متفاوت باشد؛ اما مهم ترین نکته این است که همه افراد مبتلا به بیرون زدگی دیسک الزاماً علامت ندارند. وقتی دیسک به ریشه عصب فشار وارد کند، معمولاً درد از کمر یا باسن به پا انتشار پیدا می کند و ممکن است احساس مورمور شدن، بی حسی یا کاهش قدرت پا نیز ایجاد شود.
شدت نشانه ها همیشه با اندازه بیرون زدگی دیسک یکسان نیست. گاهی یک بیرون زدگی نسبتاً کوچک در محل حساسی از کانال نخاعی می تواند عصب را تحریک کند و علائم قابل توجهی ایجاد کند، در حالی که بعضی افراد در تصویربرداری MRI بیرون زدگی دیسک دارند اما هیچ علامت مشخصی احساس نمی کنند. محل دیسک درگیر و ریشه عصبی که تحت فشار قرار گرفته است، تعیین می کند درد و اختلال حسی در کدام قسمت پا ظاهر شود.
برای مثال، درگیری ریشه های عصبی پایین کمر ممکن است باعث درد در باسن، ران، ساق، مچ یا کف و روی پا شود. درد در برخی افراد هنگام نشستن طولانی، خم شدن به جلو، سرفه یا عطسه افزایش پیدا می کند، زیرا این شرایط می توانند فشار وارد شده به ریشه عصب را بیشتر کنند.
شایع ترین علائم دیسک کمر
شایع ترین علائم دیسک کمر شامل درد پایین کمر، انتشار درد به باسن و پا، گزگز، بیحسی و ضعف عضلات است. همه افراد مبتلا به بیرون زدگی دیسک علامت ندارند و شدت علائم همیشه با اندازه دیسک در MRI برابر نیست. زمانی که دیسک بین مهره ای به ریشه عصب فشار وارد می کند، علائم معمولاً فقط به کمر محدود نمی شوند و ممکن است در امتداد مسیر عصب تا ران، ساق یا حتی انگشتان پا احساس شوند.
شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد تنها درد خفیف و دوره ای در پایین کمر دارند، در حالی که برخی دیگر درد سوزشی یا تیر کشنده ای را تجربه می کنند که حرکت، نشستن یا انجام فعالیت های روزمره را دشوار می کند. مهم ترین نشانه هایی که ممکن است در دیسک کمر دیده شوند عبارت اند از:
کمردرد در قسمت پایین ستون فقرات که ممکن است مداوم یا متناوب باشد.
درد تیر کشنده از کمر یا باسن به سمت ران، ساق یا پا.
احساس سوزش، گزگز یا مورمور شدن در یک یا هر دو پا.
بی حسی در بخش هایی از ران، ساق، کف پا یا انگشتان.
افزایش درد هنگام خم شدن، نشستن طولانی مدت یا بلند کردن اجسام.
تشدید درد هنگام سرفه، عطسه یا زور زدن در برخی افراد.
ضعف عضلات پا و کاهش قدرت انجام بعضی حرکات.
احساس سنگینی، خستگی یا کاهش کنترل پا هنگام راه رفتن.
اختلال در راه رفتن یا ایستادن در موارد شدیدتر.
وجود یکی از این علائم به تنهایی به معنی ابتلا به دیسک کمر نیست، زیرا مشکلات عضلانی، مفصلی و عصبی دیگری نیز می توانند علائم مشابه ایجاد کنند. با این حال، زمانی که کمر درد با درد منتشر شونده به پا، بی حسی، گزگز یا ضعف عضلات همراه باشد، احتمال درگیری ریشه عصبی بیشتر می شود و بررسی پزشکی می تواند به تشخیص دقیق تر علت کمک کند.
علائم دیسک کمر خفیف چیست ؟
علائم دیسک کمر خفیف معمولاً به شکل کمر درد قابل تحمل، خشکی یا گرفتگی کمر، افزایش ناراحتی هنگام نشستن و خم شدن و گاهی گزگز محدود در یکی از پاها ظاهر می شود. در این مرحله فرد معمولاً توانایی راه رفتن و انجام فعالیت های روزمره را حفظ می کند و ضعف عصبی واضحی ندارد.
خفیف بودن علائم به معنای بی اهمیت بودن مشکل نیست. شدت درد تنها یکی از شاخص هایی است که هنگام ارزیابی بیماری بررسی می شود. محل بیرون زدگی دیسک و میزان تماس آن با عصب اهمیت زیادی دارد.
حتی ممکن است بیرون زدگی دیسک در MRI مشاهده شود، اما بیمار هیچ علامتی نداشته باشد. در مقابل، تحریک یک ریشه عصبی می تواند با وجود تغییرات نه چندان وسیع در دیسک، درد مشخصی ایجاد کند.
کمردرد خفیف و متناوب
کمردرد خفیف و متناوب می تواند یکی از اولین نشانه های مشکل دیسک باشد و معمولاً به صورت درد مبهم یا احساس فشار در پایین کمر ظاهر می شود که پس از فعالیت، نشستن طولانی یا بعضی حرکات بیشتر می شود و پس از استراحت کاهش پیدا می کند.
این درد ممکن است چند ساعت یا چند روز ادامه پیدا کند و سپس برای مدتی فروکش کند. تکرار دوره های کمردرد، مخصوصاً زمانی که با خم شدن یا نشستن رابطه مشخصی دارد، می تواند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد.
با این حال، کمردرد خفیف بسیار شایع است و علت های متعددی دارد. کشیدگی عضلات، فعالیت بدنی نامناسب، بلند کردن اجسام سنگین و مشکلات مفاصل ستون فقرات نیز می توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
آنچه احتمال درگیری دیسک یا عصب را بیشتر می کند، اضافه شدن نشانه هایی مانند درد تیر کشنده پا، گزگز یا بی حسی است.
گرفتگی و خشکی کمر
گرفتگی و خشکی کمر در برخی افراد مبتلا به مشکلات دیسک دیده می شود و فرد احساس می کند دامنه حرکت ستون فقرات کاهش یافته یا حرکت دادن کمر پس از بیدار شدن، نشستن طولانی یا فعالیت دشوار شده است.
عضلات اطراف ستون فقرات ممکن است در واکنش به درد منقبض شوند. این انقباض محافظتی گاهی باعث اسپاسم و احساس خشکی می شود. انجمن جراحان مغز و اعصاب آمریکا نیز خشکی پایین کمر و اسپاسم عضلات را در میان نشانه هایی قرار می دهد که ممکن است در مشکلات دردناک ستون فقرات دیده شوند.
خشکی کمر به تنهایی نشانه اختصاصی دیسک نیست و در آرتروز، مشکلات عضلانی و بعضی بیماری های التهابی نیز دیده می شود. به همین دلیل، الگوی کلی علائم برای تشخیص اهمیت بیشتری از یک علامت منفرد دارد.
درد هنگام خم شدن یا نشستن طولانی مدت
افزایش درد هنگام خم شدن به جلو یا نشستن طولانی می تواند با بیرون زدگی دیسک کمر ارتباط داشته باشد، زیرا این وضعیت ها در برخی بیماران تحریک ریشه عصبی را بیشتر می کنند. درد ممکن است فقط در کمر باقی بماند یا از باسن به ران و ساق انتشار پیدا کند.
طبق منابع پزشکی، نشستن و خم شدن رو به جلو می تواند درد ناشی از فتق دیسک کمری را تشدید کند. سرفه، عطسه یا زور زدن نیز در بعضی بیماران همین اثر را دارد.
این الگو برای پزشک اهمیت تشخیصی دارد، اما باز هم به تنهایی اثبات کننده دیسک نیست. نوع درد، جهت انتشار آن، معاینه عصبی و مدت زمان علائم باید هم زمان بررسی شوند.
گزگز یا مورمور شدن خفیف پا
گزگز یا مورمور شدن خفیف پا زمانی می تواند با دیسک کمر ارتباط داشته باشد که بیرون زدگی دیسک ریشه یکی از اعصاب کمری یا خاجی را تحریک کند. این احساس ممکن است در ران، ساق، روی پا، کناره پا یا انگشتان ایجاد شود و محل آن به عصب درگیر بستگی دارد.
گاهی بیمار این وضعیت را به شکل «خواب رفتن پا»، سوزن سوزن شدن یا احساس حرکت جریان خفیف برق توصیف می کند.
وقتی فشار یا التهاب عصب بیشتر شود، گزگز ممکن است به بی حسی یا ضعف عضلات همراه شود. در چنین شرایطی ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند، زیرا پزشک باید عملکرد حسی و حرکتی عصب را بررسی کند.
علائم دیسک کمر شدید چیست ؟
علائم دیسک کمر شدید معمولاً شامل درد مداوم یا ناتوان کننده، درد تیرکشنده شدید به پا، بی حسی قابل توجه، ضعف عضلات و اختلال در راه رفتن است. این نشانه ها می توانند نشان دهند ریشه عصبی به میزان بیشتری تحت فشار یا تحریک قرار گرفته است و به ویژه در صورت پیشرفت ضعف باید سریع تر ارزیابی شوند.
شدت بالای درد همیشه به معنی نیاز به جراحی نیست و بسیاری از موارد فتق دیسک بدون جراحی بهبود پیدا می کنند. با این حال، شدت درد، وجود ضعف عصبی و روند تغییر علائم اهمیت زیادی دارند.
فردی که فقط درد دارد با بیماری که هم زمان قدرت عضلات پای او کاهش یافته است، شرایط یکسانی ندارد. پزشک در موارد شدید قدرت عضلات، رفلکس زانو و مچ، حس پوستی و نحوه راه رفتن بیمار را دقیق تر ارزیابی می کند.
کمردرد شدید و مداوم
کمردرد شدید و مداوم می تواند یکی از تظاهرات دیسک کمر باشد، اما زمانی بیشتر به درگیری دیسک یا عصب مشکوک می شویم که درد با انتشار به پا، گزگز، بی حسی یا ضعف همراه شود. درد ممکن است تیز، عمقی، سوزشی یا ضربان دار توصیف شود و بعضی حرکات آن را شدیدتر کنند.
اگر درد به طور ناگهانی پس از بلند کردن جسم، چرخش شدید بدن یا فعالیت سنگین شروع شده باشد، احتمال آسیب ساختارهای کمر نیز مطرح می شود. با این وجود، فتق دیسک همیشه بر اثر یک حادثه مشخص ایجاد نمی شود و تغییرات تدریجی دیسک نیز می توانند زمینه آن را فراهم کنند. درد شدید همراه با تب، کاهش وزن غیرقابل توضیح، سابقه عفونت، سرطان، ضربه قابل توجه یا علائم عصبی باید جدی تر بررسی شود.
درد تیر کشنده از کمر به باسن و پا
درد تیر کشنده ای که از کمر یا باسن به سمت ران، ساق و گاهی انگشتان پا حرکت می کند یکی از مشخص ترین نشانه های تحریک ریشه عصبی در فتق دیسک کمری است. این درد معمولاً سوزشی، تیز یا شبیه شوک الکتریکی توصیف می شود.
بسیاری از بیماران این نوع درد را «سیاتیک» می نامند. از نظر پزشکی، سیاتیک بیشتر به درد ناشی از درگیری ریشه های عصبی مرتبط با عصب سیاتیک اشاره دارد و هر درد پا را نباید سیاتیک دانست. درد ممکن است در یک سمت بدن غالب باشد و هنگام نشستن، ایستادن، راه رفتن یا صاف کردن پا تغییر کند.
در بعضی بیماران درد پا حتی بیشتر از درد خود کمر است. این موضوع به ویژه زمانی دیده می شود که بیرون زدگی دیسک مستقیماً یک ریشه عصبی را تحریک کرده باشد.
بی حسی یا گزگز پا
بی حسی یا گزگز پا یکی از نشانه های درگیری حسی ریشه عصب است و محل آن می تواند به پزشک کمک کند سطح تقریبی عصب درگیر را تشخیص دهد. برای مثال، درگیری ریشه های L4، L5 و S1 هرکدام الگوی حسی متفاوتی در ساق، مچ یا پا ایجاد می کنند. بی حسی ممکن است ابتدا محدود و موقتی باشد، اما در موارد شدیدتر بخش بزرگتری از پا را درگیر کند.
وجود بی حسی دائمی یا رو به افزایش، به خصوص اگر با ضعف حرکتی همراه شود، اهمیت بیشتری دارد. پزشک در معاینه نقاط مختلف پا را از نظر حس لمس بررسی می کند و یافته ها را با قدرت عضلات و رفلکس ها تطبیق می دهد.
ضعف عضلات پا
ضعف عضلات پا از نشانه های مهم تر فشار بر ریشه عصب است و می تواند به شکل دشواری در بالا آوردن پنجه، ایستادن روی پاشنه، ایستادن روی پنجه یا بالا رفتن از پله ها ظاهر شود. درگیری بعضی ریشه های عصبی حتی می تواند باعث افتادگی پا شود.
ضعف واقعی عضلانی با این احساس که فرد به دلیل درد «توان حرکت ندارد» متفاوت است. پزشک قدرت عضلات را در برابر مقاومت آزمایش می کند تا وجود نقص حرکتی واقعی مشخص شود. ضعفی که جدید، واضح یا در حال افزایش باشد نیازمند ارزیابی پزشکی سریع است. منابع تخصصی نیز نقص عصبی شدید یا پیشرونده را یکی از شرایط مهم در تصمیم گیری درمانی می دانند.
اختلال در راه رفتن
اختلال در راه رفتن ممکن است در اثر درد شدید، بی حسی یا ضعف عضلات ناشی از فشار روی عصب ایجاد شود. فرد ممکن است احساس کند یک پا قدرت کافی ندارد، پنجه پا روی زمین کشیده می شود یا حفظ تعادل هنگام قدم برداشتن دشوار شده است.
برای مثال، درگیری ریشه L5 می تواند عضلات مسئول بالا آوردن پا را ضعیف کند و در موارد شدید افتادگی پا ایجاد شود. درگیری S1 نیز ممکن است توانایی فشار دادن پنجه به زمین یا ایستادن روی نوک انگشتان را کاهش دهد.
تغییر واضح و جدید در نحوه راه رفتن، به ویژه همراه با ضعف رو به افزایش، نباید صرفاً به درد کمر نسبت داده شود و بهتر است عملکرد عصب بررسی شود.
چه علائمی در دیسک کمر خطرناک هستند ؟
علائم خطرناک دیسک کمر شامل بیاختیاری ادرار یا مدفوع، بیحسی ناحیه بین پاها و ضعف پیشرونده پاها است که نیاز به بررسی فوری دارد. این نشانه ها می توانند بیانگر فشار شدید بر مجموعه اعصاب انتهای کانال نخاعی یا «سندرم دم اسبی» باشند و نیاز به ارزیابی اورژانسی دارند.
مهم ترین علائم هشدار عبارت اند از:
ناتوانی جدید در شروع یا انجام ادرار، احتباس ادرار، بی اختیاری ادرار یا مدفوع، بی حسی اطراف مقعد یا اندام تناسلی و قسمت داخلی ران ها، ضعف شدید یا رو به افزایش یک یا هر دو پا و کاهش ناگهانی کنترل حرکات پا.
سندرم دم اسبی شایع نیست، اما به دلیل خطر آسیب پایدار عصبی نباید تشخیص و درمان آن به تأخیر بیفتد. فتق بزرگ دیسک یکی از علت های شناخته شده این وضعیت است، هرچند تومورها، عفونت ها، تنگی شدید کانال و آسیب های ستون فقرات نیز می توانند آن را ایجاد کنند.
بی اختیاری ادرار یا مدفوع
بی اختیاری جدید ادرار یا مدفوع همراه با کمردرد و علائم عصبی یک علامت هشدار جدی است، زیرا ممکن است اعصاب مسئول کنترل مثانه و روده تحت فشار قرار گرفته باشند.
این وضعیت با نشت ادراری قدیمی یا مشکلات معمول کنترل مثانه تفاوت دارد. اهمیت آن زمانی بیشتر می شود که هم زمان بی حسی اطراف اندام تناسلی یا ضعف پا ایجاد شده باشد.
در سندرم دم اسبی، اختلال عملکرد اسفنکتر از نشانه های اصلی است و بیمار باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
ناتوانی در دفع ادرار
ناتوانی جدید در دفع ادرار یا احتباس ادراری یکی از مهم ترین نشانه های هشدار سندرم دم اسبی است. فرد ممکن است احساس پر بودن مثانه داشته باشد اما نتواند ادرار کند، یا حتی حس طبیعی پر شدن مثانه کاهش پیدا کند. AANS احتباس ادرار را یکی از شاخص ترین علائم سندرم دم اسبی معرفی می کند.
بنابراین فردی که همراه با درد کمر یا پا ناگهان توانایی ادرار کردن را از دست می دهد، نباید منتظر بماند تا علائم خودبه خود برطرف شوند.
بی حسی ناحیه تناسلی، کشاله ران و بین پاها
بی حسی ناحیه تناسلی، اطراف مقعد، باسن یا قسمت داخلی ران ها که اصطلاحاً «بی حسی زینی» نامیده می شود، از علائم کلاسیک فشار شدید بر اعصاب دم اسبی است. نام بی حسی زینی به ناحیه ای اشاره دارد که هنگام نشستن روی زین با آن تماس پیدا می کند.
اگر این علامت همراه با اختلال ادرار، بی اختیاری یا ضعف پاها ظاهر شود، نیاز به ارزیابی اورژانسی دارد.
ضعف شدید یا پیشرونده پاها
ضعف شدید یا ضعفی که طی ساعت ها یا روزها بیشتر می شود می تواند نشان دهنده افزایش اختلال عملکرد عصب باشد و باید سریع بررسی شود. فرد ممکن است نتواند پنجه پا را بالا بیاورد، روی پاشنه یا پنجه بایستد یا احساس کند زانو و پا هنگام راه رفتن توان نگه داشتن وزن بدن را ندارند.
ضعف عصبی پیشرونده در ارزیابی فتق دیسک اهمیت ویژه ای دارد و با درد ساده کمر یکسان نیست.
از دست دادن کنترل حرکات پا
کاهش شدید کنترل حرکات پا یک علامت عصبی جدی محسوب می شود و ممکن است ناشی از فشار قابل توجه بر ریشه های عصبی باشد. بیمار ممکن است در بالا آوردن پا، حفظ تعادل یا اجرای حرکت ارادی مشکل پیدا کند. اگر این اختلال ناگهانی ایجاد شود یا هم زمان بی حسی زینی و تغییر عملکرد مثانه یا روده وجود داشته باشد، احتمال یک وضعیت اورژانسی عصبی باید بررسی شود.
در چنین شرایطی شدت درد معیار اصلی نیست؛ حتی بیماری که درد بسیار شدیدی ندارد اما عملکرد حرکتی او به سرعت کاهش پیدا کرده است، نیازمند بررسی فوری است.
علائم متنوع دیسک کمر
نشانه های دیسک کمر فقط به درد پایین کمر محدود نمی شوند و بر اساس محل دیسک، ریشه عصبی درگیر و شدت فشار ممکن است در باسن، ران، زانو، ساق و پا احساس شوند. با این حال، بعضی عباراتی که کاربران جستجو می کنند، مانند «دیسک کمر در دست»، از نظر آناتومی نیازمند توضیح دقیق هستند زیرا اعصاب دست از ستون فقرات گردنی منشا می گیرند.
شناخت این تفاوت مانع از آن می شود که هر درد یا گزگزی به دیسک کمری نسبت داده شود. پزشک مسیر درد و بی حسی را با نقشه عصب های بدن مقایسه می کند و به کمک معاینه می تواند سطح احتمالی درگیری را مشخص کند.
علائم دیسک کمر در پاها
علائم دیسک کمر در پاها معمولاً شامل درد تیر کشنده، سوزش، گزگز، بی حسی و در موارد شدیدتر ضعف عضلات است. محل دقیق علائم به ریشه عصبی تحت فشار بستگی دارد و ممکن است از باسن تا ران، ساق، مچ، روی پا، کناره پا یا انگشتان امتداد پیدا کند.
در بسیاری از فتق های کمری، ریشه های L5 یا S1 درگیر می شوند. درگیری L5 ممکن است با درد در باسن و بخش خارجی ساق و اختلال حس روی پا همراه شود، در حالی که درگیری S1 می تواند درد پشت پا و کاهش حس کناره پا را ایجاد کند.
درد عصبی اغلب با درد عضلانی معمولی تفاوت دارد. فرد ممکن است آن را به صورت برق گرفتگی، سوزش یا درد تیر کشنده توصیف کند. اگر همراه این علائم ضعف واقعی پا یا افتادگی پنجه ایجاد شود، بررسی عصبی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
علائم دیسک کمر در زانو ها
دیسک کمر می تواند در برخی افراد درد یا تغییر حس در ناحیه زانو ایجاد کند، به خصوص زمانی که ریشه های عصبی بالاتر ناحیه کمری مانند L3 یا L4 درگیر باشند. در این شرایط، درد الزاماً از خود مفصل زانو منشأ نمی گیرد و ممکن است ناشی از انتشار درد عصبی باشد.
برای نمونه، اختلال ریشه L3 می تواند با درد، گزگز یا بی حسی قسمت جلویی و داخلی ران و اطراف زانو همراه باشد. درگیری برخی ریشه ها همچنین می تواند قدرت عضله چهارسر ران یا رفلکس زانو را تغییر دهد.
این موضوع اهمیت تشخیص افتراقی را نشان می دهد. آرتروز زانو، آسیب مینیسک، مشکلات رباط ها و بیماری های مفصل نیز می توانند درد مشابهی ایجاد کنند. اگر معاینه خود زانو طبیعی باشد اما درد با کمردرد، گزگز یا انتشار درد از ران همراه شود، پزشک احتمال منشأ عصبی را نیز بررسی می کند.
علائم دیسک کمر در دست ها
دیسک کمر به طور معمول باعث درد، گزگز یا بی حسی دست ها نمی شود، زیرا اعصاب کنترل کننده دست و بازو از ناحیه گردنی ستون فقرات خارج می شوند، نه از کمر. بنابراین علائم دست بیشتر می تواند با دیسک گردن، فشار بر اعصاب محیطی یا سایر مشکلات عصبی ارتباط داشته باشد.
در فتق دیسک گردنی، درد ممکن است از گردن یا اطراف کتف به شانه، بازو، دست و انگشتان انتشار پیدا کند و با گزگز یا بی حسی همراه شود.
به همین دلیل، نسبت دادن خواب رفتگی دست به دیسک کمری از نظر آناتومیک درست نیست. اگر فرد هم زمان کمردرد و بی حسی دست داشته باشد، پزشک باید احتمال وجود دو مشکل مستقل یا بیماری دیگری را بررسی کند.
علائم دیسک کمر و گردن
دیسک کمر بیشتر اندام های تحتانی را تحت تأثیر قرار می دهد، در حالی که فتق دیسک گردن می تواند باعث درد گردن، کتف، شانه، بازو و دست شود. بنابراین محل علائم عصبی یکی از مهم ترین سرنخ ها برای تشخیص بخش درگیر ستون فقرات است.
دیسک گردنی ممکن است باعث درد تیرکشنده تا انگشتان، بی حسی دست و ضعف برخی عضلات بازو شود. در مقابل، فتق دیسک کمری بیشتر با انتشار درد به باسن و پا همراه است.
ممکن است یک فرد هم زمان تغییرات دیسکی در گردن و کمر داشته باشد، به خصوص با افزایش سن، اما وجود یکی لزوماً به معنی وجود دیگری نیست. به همین دلیل پزشک مسیر دقیق علائم و معاینه عصبی اندام های فوقانی و تحتانی را جداگانه بررسی می کند.
علائم پارگی دیسک کمر
پارگی یا فتق دیسک کمر ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند یا با شروع ناگهانی درد کمر، درد تیر کشنده پا، گزگز، بی حسی و ضعف همراه شود. شدت نشانه ها بیشتر به محل و میزان تحریک عصب بستگی دارد تا صرفاً وجود پارگی در تصویر MRI.
اصطلاح «پارگی دیسک» معمولاً زمانی استفاده می شود که بخش داخلی ژله ای دیسک از طریق شکاف لایه بیرونی به سمت بیرون حرکت کند. اگر این ماده به ریشه عصبی فشار وارد نکند، فرد ممکن است فقط کمردرد داشته باشد یا کاملاً بدون علامت باشد. اگر عصب درگیر شود، علائم عصبی پا ظاهر می شوند.
شروع ضعف شدید، اختلال ادرار یا بی حسی ناحیه زینی حتی در فردی که قبلاً فقط کمردرد داشته است، نیازمند ارزیابی فوری است.
علائم عفونت در دیسک کمر
عفونت دیسک یا ساختارهای اطراف ستون فقرات بیشتر با کمردرد مداوم و غیرمعمول همراه است و ممکن است برخلاف درد مکانیکی معمول با استراحت به خوبی کاهش پیدا نکند؛ تب، احساس بیماری عمومی یا سابقه عفونت اخیر نیز می تواند احتمال عفونت را افزایش دهد.
عفونت دیسک با فتق معمولی دیسک تفاوت دارد و تشخیص آن فقط از روی نوع درد امکان پذیر نیست. درد شبانه مداوم، تب، ضعف سیستم ایمنی، عفونت اخیر یا اقدامات پزشکی روی ستون فقرات می توانند پزشک را نسبت به عفونت حساس تر کنند.
AANS نیز وجود تب همراه با درد رادیکولار یا سابقه عفونت قابل توجه را از شرایطی می داند که ارزیابی سریع تری می طلبند. بنابراین درد کمر همراه با علائم سیستمیک نباید خودسرانه «دیسک ساده» تلقی شود.
علائم کم ابی دیسک کمر
کم آبی یا دهیدراته شدن دیسک بیشتر بخشی از فرایند دژنراتیو دیسک است و لزوماً علامت مستقلی ندارد. اگر تغییرات دیسک علامت دار شوند، فرد ممکن است درد و خشکی کمر داشته باشد و در صورت تحریک عصب، درد، گزگز یا بی حسی پا نیز ایجاد شود.
دیسک های بین مهره ای با افزایش سن بخشی از آب خود را از دست می دهند، انعطاف پذیری آنها کاهش پیدا می کند و ارتفاع دیسک ممکن است کمتر شود. این فرایند در بسیاری از افراد رخ می دهد و همیشه بیماری علامت دار محسوب نمی شود.
اصطلاح «کم آبی دیسک» در گزارش MRI نیز الزاماً به این معنی نیست که بیمار باید درد داشته باشد. پزشک یافته تصویربرداری را با علائم و معاینه تطبیق می دهد. همچنین کم آبی دیسک را نباید صرفاً معادل کم نوشیدن آب روزانه دانست؛ تغییرات ساختاری و افزایش سن نقش مهمتری در دژنراسیون دیسک دارند.
علائم دیسک کمر و سیاتیک
دیسک کمر زمانی می تواند باعث سیاتیک شود که بیرون زدگی آن ریشه های عصبی مرتبط با عصب سیاتیک را تحریک یا فشرده کند. در این حالت درد معمولاً از باسن به پشت یا کناره ران و ساق و گاهی تا پا امتداد پیدا می کند و ممکن است با گزگز، بی حسی یا ضعف همراه باشد.
سیاتیک نام یک الگوی درد عصبی است و خودِ آن تشخیص نهایی بیماری محسوب نمی شود. فتق دیسک یکی از علت های مهم آن است، اما سایر مشکلات نیز می توانند ریشه عصب را تحت فشار قرار دهند.
درد سیاتیکی معمولاً حالت تیز، سوزشی یا تیر کشنده دارد و ممکن است با سرفه یا بعضی حرکات ستون فقرات شدیدتر شود. اگر سیاتیک با ضعف رو به افزایش، بی حسی زینی یا اختلال ادرار و مدفوع همراه باشد، شرایط از یک سیاتیک ساده فراتر می رود و باید فوراً بررسی شود.
علائم دیسک کمر بر اساس فشار روی عصب
نشانه های ناشی از فشار دیسک روی عصب بر اساس ریشه درگیر متفاوت اند؛ به همین دلیل محل درد، بی حسی و ضعف می تواند به پزشک برای تشخیص تقریبی سطح آسیب کمک کند. در ستون فقرات کمری، ریشه های L4، L5 و S1 از مهم ترین ریشه هایی هستند که ممکن است علائم پا ایجاد کنند.
جدول زیر یک نمای ساده شده از الگوهای احتمالی ارائه می دهد؛ این جدول جایگزین معاینه پزشکی نیست، زیرا الگوی واقعی علائم ممکن است در بیماران کاملاً مطابق کتاب نباشد.
برای مثال، کاهش رفلکس زانو ممکن است با برخی درگیری های L3-L4 و کاهش رفلکس آشیل با درگیری L5-S1 همراه باشد.
پزشک برای تعیین سطح عصب فقط به محل درد اتکا نمی کند؛ قدرت عضلات، حس، رفلکس ها و تست های عصبی نیز در کنار یکدیگر بررسی می شوند.
علائم دیسک کمر بر اساس جنسیت
علائم دیسک کمر از نظر ماهیت عصبی تفاوت اساسی و ثابتی میان زنان و مردان ندارد؛ هر دو ممکن است کمردرد، درد تیر کشنده پا، گزگز، بی حسی یا ضعف داشته باشند. تفاوت های فردی بیشتر به سن، وضعیت جسمانی، شغل، بارداری، بیماری های همراه و محل ریشه عصبی درگیر مربوط می شوند. بنابراین نمی توان فقط بر اساس جنسیت تشخیص داد که نوع یا شدت فتق دیسک چگونه خواهد بود.
در زنان، بارداری و برخی مشکلات لگنی می توانند تشخیص علت کمردرد را پیچیده تر کنند. در مردان نیز فعالیت های شغلی سنگین یا بلند کردن بار ممکن است در برخی افراد نقش داشته باشند، اما چنین عوامل خطری اختصاصی یک جنس نیستند. در همه افراد وجود ضعف عصبی، اختلال راه رفتن یا علائم دم اسبی نسبت به جنسیت اهمیت بسیار بیشتری دارد.
علائم دیسک کمر در زنان
علائم دیسک کمر در زنان نیز معمولاً شامل کمردرد، انتشار درد به باسن و پا، گزگز، بی حسی و در موارد شدید ضعف عضلات است و الگوی اصلی آن با مردان تفاوت بنیادی ندارد.
اما همه دردهای پایین کمر در زنان از دیسک ناشی نمی شوند. برخی مشکلات لگنی، عضلانی، مفصلی و شرایط مرتبط با بارداری می توانند کمردرد ایجاد کنند. در نتیجه پزشک علاوه بر علائم عصبی، زمان شروع درد، ارتباط آن با حرکت، بارداری، علائم لگنی و سایر نشانه ها را نیز بررسی می کند. دردی که دقیقاً در مسیر یک ریشه عصبی به سمت پا انتشار پیدا می کند و همراه با بی حسی یا ضعف است، احتمال درگیری عصبی را بیشتر می کند؛ هرچند تشخیص نهایی همچنان به ارزیابی بالینی نیاز دارد.
دیسک کمر در بارداری چه علائمی دارد ؟
دیسک کمر در بارداری در صورت تحریک عصب می تواند با کمردرد همراه با درد تیر کشنده به باسن یا پا، گزگز، بی حسی یا ضعف پا ظاهر شود؛ با این حال بیشتر کمردردهای دوران بارداری الزاماً ناشی از فتق دیسک نیستند و تغییرات طبیعی بارداری نیز می توانند باعث درد کمر شوند.
در بارداری رباط ها نرم تر می شوند و تغییرات وضعیت بدن و فشار واردشده به مفاصل کمر و لگن می توانند کمردرد ایجاد کنند. NHS نیز کمردرد را در دوران بارداری شایع می داند. وجود انتشار درد عصبی به پا، بی حسی یا ضعف احتمال درگیری عصب را مطرح می کند و باید توسط پزشک ارزیابی شود.
در دوران بارداری، از دست دادن حس در پاها، باسن یا اندام تناسلی یک نشانه معمول بارداری محسوب نمی شود و NHS توصیه به ارزیابی فوری پزشکی می کند.
علائم دیسک کمر در مردان
علائم دیسک کمر در مردان شامل همان الگوی اصلی کمردرد، انتشار درد به پا، گزگز، بی حسی و ضعف است و علامت عصبی اختصاصی و قابل اتکایی وجود ندارد که فقط در مردان دیده شود.
نوع شغل، بلند کردن مکرر بار، خم و راست شدن زیاد، فعالیت های ورزشی و سایر فشارهای مکانیکی ممکن است خطر مشکلات دیسک را در بعضی افراد افزایش دهند، اما این عوامل به مردان محدود نیستند. در مردی که درد از کمر به یک پا تیر می کشد، پزشک مسیر درد و عملکرد ریشه های عصبی را بررسی می کند.
همچنین اختلال جدید عملکرد جنسی همراه با بی حسی ناحیه زینی یا اختلال ادرار می تواند در چارچوب سندرم دم اسبی مطرح شود و نیازمند توجه فوری است.
علائم دیسک کمر در جوانان
دیسک کمر در جوانان می تواند با کمردرد ناگهانی یا دوره ای، درد تیر کشنده پا، گزگز و در موارد شدید ضعف عضلانی ظاهر شود. جوان بودن احتمال فتق دیسک را به صفر نمی رساند، به خصوص اگر آسیب، فعالیت سنگین یا فشار قابل توجه بر ستون فقرات وجود داشته باشد.
دیسک های افراد جوان تر معمولاً آب بیشتری دارند، اما آسیب مکانیکی یا عوامل دیگر همچنان می توانند باعث فتق شوند. با افزایش سن، از دست رفتن تدریجی آب و انعطاف دیسک نیز احتمال تغییرات دژنراتیو را بیشتر می کند.
در فرد جوان نیز وجود درد پا همراه با بی حسی یا ضعف باید جدی گرفته شود و صرفاً به کشیدگی عضله نسبت داده نشود. از سوی دیگر، بسیاری از کمردردهای جوانان منشأ عضلانی دارند؛ بنابراین بررسی الگوی درد و معاینه برای تشخیص اهمیت دارد.
علائم دیسک کمر در سالمندان
در سالمندان، علائم دیسک کمر ممکن است شامل کمردرد، درد پا، کاهش حس و ضعف باشد، اما تغییرات دژنراتیو دیسک، آرتروز و تنگی کانال نخاعی نیز با افزایش سن شایع تر می شوند و می توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. به همین دلیل مشاهده بیرون زدگی یا کاهش آب دیسک در MRI سالمند لزوماً ثابت نمی کند که همان یافته علت درد او است.
تغییرات وابسته به سن مانند کاهش آب و ارتفاع دیسک در بسیاری از افراد رخ می دهد. پزشک باید یافته تصویربرداری را با محل درد، الگوی بی حسی، قدرت عضلات و معاینه عصبی تطبیق دهد.
در سالمندی، ضعف جدید، اختلال تعادل، افتادن های مکرر، درد همراه با تب یا کاهش وزن و تغییر کنترل ادرار و مدفوع اهمیت بیشتری دارند و نباید به افزایش سن نسبت داده شوند.
سخن پایانی
علائم دیسک کمر طیف گسترده ای دارند؛ از درد خفیف و دوره ای کمر تا سیاتیک، گزگز، بی حسی و ضعف پا. مهم ترین نکته برای تشخیص، فقط شدت کمردرد نیست، بلکه مسیر انتشار درد و وجود یا نبود نشانه های عصبی مانند تغییر حس و قدرت عضلات است.
بیرون زدگی دیسک ممکن است در یک فرد هیچ علامتی ایجاد نکند و در فرد دیگری به دلیل فشار بر ریشه عصبی باعث درد قابل توجه شود. بنابراین نمی توان تنها با مشاهده یک علامت یا حتی صرفاً نتیجه MRI درباره شدت بیماری تصمیم گرفت.
همچنین باید علائم هشدار را از نشانه های معمول جدا کرد. احتباس یا بی اختیاری ادرار، بی اختیاری مدفوع، بی حسی ناحیه بین پاها و ضعف شدید یا پیشرونده اندام های تحتانی ممکن است نشان دهنده سندرم دم اسبی باشند و نیاز به ارزیابی فوری دارند.
در سایر موارد نیز اگر درد ادامه دار است، به پا انتشار پیدا می کند یا با بی حسی و ضعف همراه شده است، معاینه پزشک می تواند مشخص کند آیا ریشه عصبی تحت فشار قرار دارد و آیا به بررسی های تکمیلی نیاز است.
