پریکاردیت و میوکاردیت به التهاب قلب گفته میشود که باعث درد قفسه سینه، تنگی نفس و ضربان غیرعادی قلب میشود. علل شامل عفونتها، بیماریهای خودایمنی و یا آسیبهای جسمی هستند. تشخیص این دو بیماری از طریق آزمایشهای بالینی و تصویربرداری انجام میشود. درمان نیز شامل مصرف داروهای ضدالتهاب و مراقبتهای حمایتی است و در موارد شدید، درمانهای پیچیدهتری مانند کورتیکواستروئیدها یا جراحی نیاز است. بیمار باید از فعالیتهای شدید پرهیز کند و رژیم غذایی ضد التهابی را رعایت کند. درمانهای خانگی مانند چای زنجبیل و کمپرس گرم میتوانند به کاهش علائم کمک کنند.
بیماری میوکاردیت و پریکاردیت چیست؟
در پریکاردیت، التهاب پرده اطراف قلب موجب
ضخیم شدن و گاهی تجمع مایع میشود که میتواند باعث درد قفسه سینه و در موارد
شدید، اختلال در پر شدن بطنها و کاهش برونده قلبی گردد. در مقابل، در میوکاردیت
خودِ عضله قلب دچار التهاب و آسیب میشود که نتیجه آن کاهش قدرت انقباض، افت کسر
جهشی و احتمال بروز آریتمی است. در موارد پیشرفته، این وضعیت میتواند به نارسایی
قلبی حاد یا مزمن منتهی شود.
برای آشنایی بیشتر به علائم، علل و درمان این
بیماری به جدول زیر نگاهی بیاندازید:
| شدت بیماری | پریکاردیت | میوکاردیت | ||
| خفیف تا نیمه شدید | شدید | خفیف تا نیمه شدید | شدید | |
| علائم | درد قفسه سینه تنگی نفس تب و سردرد | تورم پاها و شکم تب بالا | درد قفسه سینه تنگی نفس آریتمی | تورم در پاها و مچها کاهش فشار خون سرگیجه |
| علل | عفونتهای ویروسی عفونتهای باکتریایی | عفونتهای قارچی سرطانها مصرف مواد مخدر و الکل | عفونتهای ویروسی عفونتهای باکتریایی | عفونتهای شدید سرطانها |
| تشخیص | نوار قلب آزمایش خون | پری کاردیو گرام | نوار قلب آزمایش خون | سونوگرافی داپلر بیوپسی عضله قلب |
پریکاردیت چیست؟
التهاب پریکارد به التهاب غشای اطراف قلب گفته
میشود که ناشی از پاسخ ایمنی غیرطبیعی یا عفونتهای ویروسی و باکتریایی است. این
التهاب باعث فعال شدن سایتوکینها و مسیرهای التهابی، تخریب بافت پریکارد و افزایش
نفوذپذیری عروق میشود. این فرآیندها منجر به تجمع مایع، افزایش فشار و اختلال در
عملکرد طبیعی قلب، مانند کاهش پر شدن دیوارههای قلب و تنگی نفس میگردد.
پریکاردیت به دو نوع خفیف و شدید تقسیم میشود.
پریکاردیت خفیف تا نیمه شدید
پریکاردیت خفیف تا نیمه شدید زمانی تشخیص داده
میشود که التهاب پریکارد علائم قابل توجهی ایجاد کند، اما عملکرد قلب به شدت مختل
نشود. در این حالت، درد قفسه سینه با تنفس عمیق یا تغییر وضعیت بدتر میشود و
علائمی مانند تنگی نفس، تب، سردرد و خستگی وجود دارد.
علائم و علل پریکاردیت خفیف تا نیمه شدید
در التهاب خفیف تا نیمه شدید پریکارد، علائمی
مانند درد قفسه سینه (که با تنفس عمیق یا تغییر وضعیت بدتر میشود)، تنگی نفس، تب،
سردرد، خستگی، درد شانهها و گردن، عرق شبانه و احساس کسالت بروز میکند. این
علائم میتوانند به تدریج شدت یابند. پریکاردیت به علتهای مختلفی از جمله عفونتهای
ویروسی، باکتریایی، بیماریهای خودایمنی، آسیبهای جسمی و عوامل ژنتیکی ایجاد میشود.
علائم
● درد قفسه سینه
● تنگی نفس
● تب و سردرد
● خستگی و ضعف عمومی
● درد شانهها و گردن
● عرق شبانه
علل
● عفونتهای ویروسی
● عفونتهای باکتریایی
● بیماریهای خودایمنی
● ضربه یا جراحی قلب
● عوامل ژنتیکی و محیطی
تشخیص و درمان پریکاردیت خفیف تا نیمه شدید
تشخیص پریکاردیت با بررسی تاریخچه پزشکی،
علائم بالینی، نوار قلب (ECG) برای تغییرات الگوهای
قلبی، آزمایش خون برای اندازهگیری سطح التهاب و اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی
ضخامت پریکارد و مایع اضافی انجام میشود. در موارد شدیدتر از سیتیاسکن یا MRI
استفاده میشود. درمان شامل داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن،
کورتیکواستروئیدها، و در صورت لزوم آنتیبیوتیکها و در موارد شدیدتر تخلیه مایع
اضافی است.
تشخیص
● تاریخچه پزشکی و علائم بالینی
● نوار قلب (ECG)
● آزمایشهای خون
● اکوکاردیوگرافی
● سیتیاسکن یا MRI
درمان
● ایبوپروفن
● کورتیکواستروئید
● آنتیبیوتیک
پریکاردیت شدید
التهاب گسترده پریکارد باعث افزایش نفوذپذیری
عروق و تجمع مایع در فضای پریکارد میشود که فشار بر قلب وارد کرده و توانایی
پمپاژ آن را کاهش میدهد. این وضعیت ممکن است باعث تنگی نفس و اختلال در انقباضات
طبیعی قلب شود.
علائم و علل پریکاردیت شدید
پریکاردیت شدید با درد قفسه سینه مداوم که
ممکن است به شانهها یا گردن انتشار یابد، تنگی نفس شدید، تب بالا همراه با لرز،
تورم در پاها و شکم و خستگی شدید همراه است. این وضعیت به دلیل عفونتهای قارچی،
عوامل محیطی، مصرف داروهای شیمیدرمانی و سرطانها تشدید میشود و نیاز به درمان
فوری دارد.
علائم
● درد قفسه سینه مداوم و منتشر به شانهها یا گردن
● تورم در پاها و شکم
● تب بالا با لرز شدید
علل
● عفونتهای قارچی
● عوامل محیطی
● درمانهای دارویی
● سرطانها
تشخیص و درمان پریکاردیت شدید
تشخیص پریکاردیت شدید با استفاده از
پریکاردیوگرام (PERC) برای شناسایی تغییرات
ضخامت پریکارد و مایع اضافی و سونوگرافی داپلر برای بررسی جریان خون و مشکلات ناشی
از التهاب انجام میشود. درمان شامل داروهای ضد التهاب، داروهای سرکوبکننده سیستم
ایمنی مانند متوترکسات، ایمونوساپرسیوها، پلاسمافرزیس و در صورت لزوم تخلیه مایع
اضافی از پریکارد است.
تشخیص
● پریکاردیوگرام
● سونوگرافی داپلر
درمان
● دارو سرکوبکننده سیستم ایمنی
● ایمونوساپرسیوها و پلاسمافرزیس.
● تخلیه مایع اضافی از پریکارد
میوکاردیت چیست؟
میوکاردیت التهاب عضله قلب است که معمولاً به
علت عفونتهای ویروسی (مانند ویروس کوکساکی)، باکتریایی (مانند استافیلوکوک) یا
واکنشهای خودایمنی رخ میدهد. این التهاب باعث آسیب به سلولهای عضله قلب، اختلال
در پمپاژ قلب، تنگی نفس، آریتمی و نارسایی قلبی میشود.
میوکاردیت خفیف تا نیمه شدید
التهاب عضله قلب خفیف تا نیمه شدید زمانی
تشخیص داده میشود که علائم التهاب وجود داشته باشد، اما عملکرد قلب به طور جدی
مختل نشده باشد. در این حالت، علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس و خستگی شدت
مییابند، اما با درمان دارویی و استراحت بهبودی نسبی حاصل میشود. آریتمی ممکن
است وجود داشته باشد، اما نارسایی قلبی شدید ایجاد نمیشود.
علائم و علل میوکاردیت خفیف تا نیمه شدید
در میوکاردیت خفیف تا نیمه شدید، التهاب عضله
قلب معمولاً باعث بروز علائمی خفیفتر اما قابل توجه میشود. بیماران ممکن است درد
مبهم یا فشاری در قفسه سینه، تپش قلب، خستگی زودرس و تنگی نفس هنگام فعالیت را
تجربه کنند. در برخی موارد علائم شبیه یک عفونت ویروسی مانند تب خفیف، بدندرد و
ضعف عمومی نیز دیده میشود. شایعترین عامل عفونتهای ویروسی هستند، اما عوامل
باکتریایی، بیماریهای خودایمنی و واکنشهای دارویی نیز میتوانند نقش داشته
باشند..
علائم
● درد خفیف یا فشاری قفسه سینه
● تپش قلب
● خستگی و ضعف
● تنگی نفس هنگام فعالیت
● تب خفیف و علائم شبهآنفلوانزا
علل
● عفونتهای ویروسی
●
• عفونتهای
باکتریایی
●
• بیماریهای
خودایمنی
●
• واکنشهای
دارویی
●
• مصرف الکل یا
مواد مخدر
تشخیص و درمان میوکاردیت خفیف
تا نیمه شدید
تشخیص میوکاردیت از طریق معاینه بالینی، نوار
قلب (ECG) برای شناسایی تغییرات الکتریکی، آزمایش خون
برای اندازهگیری آنزیمهای قلبی و اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی اندازه و عملکرد
قلب انجام میشود. MRI یا سیتیاسکن در موارد
خاص استفاده میشود. درمان شامل داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)،
کورتیکواستروئیدها، آنتیبیوتیکها، داروهای تقویتی قلبی، استراحت در بستر و
مراقبتهای حمایتی است.
تشخیص
● نوار قلب (ECG)
● آزمایش خون
● اکوکاردیوگرافی
● MRI یا سیتیاسکن قلب
درمان
● دارو کورتیکواستروئید
● دارو آنتیبیوتیک
● دارو تقویتی قلبی
میوکاردیت شدید
التهاب شدید عضله قلب زمانی تشخیص داده میشود
که التهاب عضله قلب باعث اختلال جدی در عملکرد قلب شود. این وضعیت میتواند به شدت
بر انجام امور روزانه بیمار تأثیر بگذارد، به طوری که وی قادر به انجام فعالیتهای
معمولی مانند پیادهروی یا وظایف خود نیست و نیاز به درمان فوری در بیمارستان
دارد.
علائم میوکاردیت شدید
در التهاب شدید عضله قلب، علائمی مانند تورم
در پاها، مچها و شکم، کاهش فشار خون، سرگیجه، حالت تهوع، سردرگمی و اختلال در
هوشیاری به دلیل کاهش جریان خون به مغز بروز میکنند. این علائم نشاندهنده وضعیت
بحرانی و نیاز به درمان فوری هستند. علل شامل عفونتهای قارچی، سرطانها، آسیبهای
فیزیکی و مصرف بیش از حد مواد مخدر و الکل هستند.
علائم
● تورم در پاها، مچها و شکم
● کاهش فشار خون
● سرگیجه، حالت تهوع و سردرگمی
علل
● عفونتهای ویروسی
● عفونتهای باکتریایی
● سرطانها
● مصرف بیش از حد مواد مخدر و الکل
تشخیص و درمان میوکاردیت شدید
برای تشخیص این شدت بیماری، سونوگرافی داپلر
به ارزیابی جریان خون کمک میکند. بیوپسی عضله قلب برای شناسایی آسیبهای بافتی
نیز مفید است. افزایش پروتئینهای سرمی مانند تروبولوکیناز و کراتین کیناز و آزمونهای
PET-CT نیز کاربرد دارند. درمان در شدت های بالا
مصرف ترکیبی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی، پلاسمافرزیس و داروهای ضد آریتمی
است. در صورت نارسایی قلبی، مراقبتهای ویژه، دستگاههای کمکی قلبی یا پیوند قلب
نیز ممکن است نیاز باشد.
تشخیص
● سونوگرافی داپلر
● بیوپسی عضله قلب
● آزمایش خون
● آزمون التهاب قلب
درمان
● داروی سرکوبکننده سیستم ایمنی
● پلاسمافرزیس
● داروهای ضد آریتمی
مشکل من میوکاردیت است یا پریکاردیت؟
در میوکاردیت علائم شامل تنگی نفس و آریتمی
است، در پریکاردیت درد قفسه سینه و تنگی نفس مشاهده میشود. MRI و
سیتیاسکن برای شناسایی آسیبهای دقیقتر استفاده میشوند. برای درک تفاوت جدول
زیر را مشاهده کنید:
| ویژگی | میوکاردیت | پریکاردیت |
| علائم اصلی | تنگی نفس آریتمی | درد قفسه سینه |
| نوار قلب (ECG) | تغییرات مرتبط با آسیب به عضله قلب | تغییرات مرتبط با التهاب پریکارد و فشار روی قلب |
| آزمایش خون | افزایش آنزیمهای قلبی تروپونیناز و کراتین کیناز | افزایش سطح عوامل التهابی مانند CRP و ESR |
| اکوکاردیوگرافی | آسیبهای عضله قلبی و عملکرد ضعیف قلب | تجمع مایع اضافی در پریکارد |
| MRI | شناسایی آسیب | شناسایی التهاب |
زندگی با پریکاردیت و میوکاردیت
بیماران باید از فعالیتهای فیزیکی سنگین
اجتناب کنند و مراقب علائم قلبی خود باشند. استراحت کافی، پیگیری درمانهای دارویی
و مراقبتهای پزشکی منظم برای جلوگیری از تشدید علائم و بروز عوارض ضروری است.
همچنین، مدیریت استرس و حفظ رژیم غذایی سالم میتواند کمککننده باشد.
نقش ورزش در پریکاردیت و میوکاردیت
ورزش باید با مشورت پزشک یا پس از بهبود علائم
آغاز شود. ورزشهای سبک و کمفشار میتوانند به بهبود سلامت قلب کمک کنند، اما از
فعالیتهای شدید باید پرهیز شود. ورزش سنگین برای افراد مبتلا به این بیماریها
ممنوع است، زیرا میتواند آسیب بیشتری به قلب وارد کند.
برنامه تمرینی بیماران:
● در هفتههای اول، پیادهروی آرام (۱۰ الی ۱۵ دقیقه) و
تمرینات کششی برای بهبود گردش خون و انعطافپذیری مفید است.
● در هفتههای بعدی، دوچرخهسواری ثابت (۱۵ الی ۲۰ دقیقه) و
تمرینات قدرتی سبک مانند اسکات و کششهای بدن توصیه میشود.
● شدت تمرینات باید به تدریج افزایش یابد و تمرینات تنفسی
برای کاهش استرس و بهبود عملکرد ریهها به مدت ۵ الی ۱۰ دقیقه روزانه مفید است.
● از ورزشهای شدید باید پرهیز شود..
رژیم غذایی پریکاردیت و میوکاردیت
رژیم غذایی سالم و متعادل نقش حیاتی در مدیریت
این دو بیماری دارند. مصرف مواد غذایی ضد التهاب مانند ماهیهای چرب (مثل سالمون)،
سبزیجات برگ سبز و میوهها توصیه میشود. مصرف کمچربی، نمک و قند کمک به کاهش
التهاب و کنترل فشار خون میکند. همچنین، مصرف آنتیاکسیدانها و ویتامینهای گروه
B برای تقویت سیستم ایمنی مفید هستند.
در جدول زیر میتوانید برنامه غذایی یک روز
بیمار را مشاهده کنید:
| صبحانه | ناهار | شام | میان وعده |
جو دوسر میوههای تازه | ماهی سالمون سبزیجات بخارپز | مرغ گریلشده کینوا | آجیل |
درمان خانگی پریکاردیت و میوکاردیت
درمان خانگی شامل استراحت، مصرف مایعات کافی و
پیگیری داروهای تجویزی است. کمپرس گرم برای تسکین درد قفسه سینه و تمرینهای تنفسی
برای کاهش تنگی نفس مفید میباشد. البته، هرگونه درمان خانگی باید با مشورت پزشک
صورت گیرد.
نحوه درمان خانگی پریکاردیت و میوکاردیت به
این صورت می باشد:
● صبح: مصرف یک لیوان آب گرم با لیمو
برای تحریک گوارش و تقویت سیستم ایمنی.
● میانوعده: چای زنجبیل برای خواص
ضد التهابی و کاهش درد.
● ناهار: سوپ سبزیجات غنی از
آنتیاکسیدانها برای کاهش التهاب و تقویت قلب.
● عصر: کمپرس گرم بر روی قفسه سینه برای
تسکین درد.
● قبل از خواب:
چای بابونه یا عرق نعناع برای آرامش و کاهش استرس
نتیجه گیری
پریکاردیت و میوکاردیت التهابهای قلبی هستند
که به دلیل عوامل مختلف مانند عفونتها، بیماریهای خودایمنی یا آسیبهای فیزیکی
ایجاد میشوند. علائم این بیماریها، درد قفسه سینه، تنگی نفس، تب و خستگی هستند
که در مراحل شدیدتر تشدید میشوند. درمان شامل داروهای ضد التهاب، آنتیبیوتیکها،
کورتیکو استروئیدها و داروهای تقویتی قلب میباشند. در موارد شدیدتر، مراقبتهای
ویژه و دستگاههای کمکی قلبی یا پیوند قلب برای حفظ عملکرد صحیح قلب ضروری میشوند.
