ذات الریه یا پنومونی یک عفونت و التهاب در بافت ریه است که معمولاً کیسه های هوایی، یعنی آلوئول ها، را درگیر می کند و باعث پر شدن ترشحات چرکی می شود. این بیماری می تواند به وسیله باکتری، ویروس، قارچ یا ورود غذا و مایعات به ریه ایجاد شود و شدت آن از یک عفونت خفیف تا وضعیتی تهدید کننده برای زندگی متغیر است.
ریه ها وظیفه دارند اکسیژن را وارد خون کنند و دی اکسیدکربن را از بدن خارج سازند. وقتی آلوئول ها در اثر عفونت ملتهب و پر از مایع می شوند، تبادل گازها کاهش پیدا می کند. به همین دلیل، بیمار ممکن است دچار سرفه، تب، خلط، درد قفسه سینه، تنگی نفس و ضعف عمومی شود.
پنومونی در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما نوزادان، سالمندان، افراد مبتلا به بیماری های مزمن، بیماران دارای ضعف سیستم ایمنی و کسانی که در بیمارستان بستری هستند، بیشتر در معرض نوع شدید آن قرار دارند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می تواند از پیشرفت عفونت، کاهش اکسیژن خون و عوارض خطرناک جلوگیری کند.
تفاوت ذات الریه با بیماری های مشابه چیست؟
ذات الریه برخلاف سرماخوردگی و بسیاری از موارد آنفلوآنزا، عفونتی است که بافت عمقی ریه و کیسه های هوایی را درگیر می کند و معمولاً در تصویربرداری قفسه سینه دیده می شود. تب قابل توجه، سرفه همراه خلط، تنگی نفس، درد هنگام تنفس و کاهش سطح اکسیژن، احتمال پنومونی را بیشتر می کنند؛ البته تشخیص قطعی به معاینه و گاهی عکس قفسه سینه نیاز دارد.
علائم بیماری های تنفسی در بسیاری از موارد شبیه یکدیگر هستند. برای نمونه، سرماخوردگی معمولاً با گرفتگی بینی، آبریزش بینی، عطسه و گلودرد همراه است و اغلب بدون درگیری جدی ریه بهبود می یابد. آنفلوآنزا می تواند تب ناگهانی، بدن درد شدید، سردرد و خستگی ایجاد کند، اما در برخی بیماران به پنومونی منجر می شود.
برونشیت بیشتر باعث التهاب راه های هوایی بزرگ تر و سرفه مداوم می شود. در برونشیت حاد، تصویربرداری قفسه سینه معمولاً نشانه ای از درگیری آلوئول ها نشان نمی دهد؛ با این حال، گاهی تشخیص برونشیت از پنومونی فقط با معاینه یا علائم امکان پذیر نیست.
گاهی علائم پنومونی با آمبولی ریه، حمله آسم، تشدید بیماری انسدادی مزمن ریه، نارسایی قلبی یا سل اشتباه گرفته می شود. بنابراین، وجود تنگی نفس جدید، درد قفسه سینه، کبودی لب ها، گیجی یا تب پایدار نیازمند ارزیابی پزشکی است.
علائم ذات الریه چیست؟
برخی بیماران به خصوص سالمندان یا افراد دارای ضعف ایمنی، تب واضح ندارند و بیماری خود را با بی حالی، گیجی، کاهش اشتها یا افت عملکرد روزانه نشان می دهند. رنگ خلط به تنهایی علت عفونت را مشخص نمی کند؛ خلط زرد یا سبز می تواند در عفونت های مختلف دیده شود و الزاماً به معنای باکتریایی بودن بیماری نیست.
علائم ذات الریه در کودکان و نوزادان چیست؟
در کودکان و نوزادان، پنومونی ممکن است با تنفس سریع، فرورفتگی پوست بین دنده ها، باز و بسته شدن پره های بینی، تب، سرفه، بی قراری، کاهش اشتها و دشواری در شیر خوردن ظاهر شود. در نوزادان، بی حالی، خواب آلودگی غیر معمول، مکیدن ضعیف، وقفه تنفسی یا کبودی لب ها می تواند نشانه درگیری شدید باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
کودکان همیشه نمی توانند درد قفسه سینه یا احساس تنگی نفس را توضیح دهند. والدین باید به تغییر الگوی تنفس، ناتوانی کودک در صحبت کردن یا گریه کردن بدون نفس نفس زدن، کاهش ادرار و کم آبی توجه کنند.
علائم شایع ذات الریه در بزرگسالان چیست؟
در بزرگسالان، شایع ترین علائم پنومونی شامل تب، لرز، سرفه خشک یا خلط دار، تنگی نفس، درد تیر کشنده قفسه سینه هنگام دم عمیق، خستگی، تعریق و کاهش اشتها است. برخی بیماران همزمان سردرد، درد عضلانی، تهوع، استفراغ یا اسهال پیدا می کنند؛ این علائم در بعضی عفونت های ویروسی و باکتریایی بیشتر دیده می شوند.
سرفه ممکن است در ابتدا خشک باشد و بعد خلط ایجاد کند. خلط خونی، حتی اگر مقدار آن کم باشد، باید به پزشک گزارش شود؛ زیرا علاوه بر عفونت، علل دیگری مانند آمبولی ریه یا بیماری های مجاری تنفسی نیز می توانند چنین علامتی ایجاد کنند.
تنگی نفس هنگام فعالیت ممکن است اولین نشانه باشد و با پیشرفت بیماری در حالت استراحت هم رخ دهد. بالا رفتن ضربان قلب، پایین آمدن سطح اکسیژن، احساس فشار در قفسه سینه و ناتوانی در انجام فعالیت های معمول، اهمیت بالینی دارند.
علائم ذات الریه در سالمندان چیست؟
در سالمندان، پنومونی اغلب با علائم غیر معمول مانند گیجی ناگهانی، خواب آلودگی، ضعف، زمین خوردن، بی اختیاری ادرار، کاهش اشتها یا افت توانایی انجام کارهای روزمره شروع می شود. تب و لرز ممکن است وجود نداشته باشد، بنابراین نبود تب نمی تواند عفونت ریه را در این گروه سنی رد کند.
سالمندان معمولاً ذخیره تنفسی و ایمنی کمتری دارند و بیماری های زمینه ای مانند نارسایی قلبی، دیابت، بیماری کلیه یا COPD می تواند علائم را پیچیده کند. کاهش سطح هوشیاری یا تغییر رفتار گاهی نخستین نشانه کمبود اکسیژن یا عفونت سیستمیک است.
تنفس سریع، افت فشار خون، کاهش ادرار، کبودی لب ها، ناتوانی در راه رفتن و بدتر شدن ناگهانی وضعیت عمومی، نشانه های هشدار هستند. خانواده نباید این تغییرات را صرفاً به افزایش سن یا خستگی نسبت دهند.
علت ذات الریه چیست؟
بسیاری از میکروب ها از طریق قطرات تنفسی، تماس نزدیک با فرد بیمار یا انتشار عفونت از بخش های بالایی دستگاه تنفس وارد بدن می شوند. گاهی میکروب هایی که به طور طبیعی در دهان و گلو وجود دارند، در اثر اختلال بلع یا کاهش سطح هوشیاری وارد ریه می شوند.
نوع عامل بیماری زا همیشه از روی علائم مشخص نمی شود. پنومونی باکتریایی ممکن است با تب و خلط ناگهانی همراه باشد، در حالی که نوع ویروسی می تواند با بدن درد و علائم عمومی آغاز شود؛ اما این الگوها قطعی نیستند.
چه عواملی خطر ابتلا به ذات الریه را افزایش می دهند؟
خطر ابتلا به پنومونی زمانی افزایش می یابد که سیستم ایمنی یا عملکرد طبیعی دستگاه تنفس نتواند میکروب ها و ترشحات را به خوبی دفع کند. سن بسیار پایین یا بالا، بیماری های مزمن، مصرف دخانیات، اختلال بلع و بستری شدن در بیمارستان از مهم ترین عوامل خطر محسوب می شوند.
مهم ترین عوامل افزایش دهنده خطر عبارت اند از:
سن کمتر از پنج سال، به ویژه نوزادی، یا سن بالاتر از ۶۵ سال
بیماری های قلبی، ریوی، کلیوی و کبدی مزمن
دیابت، سوء تغذیه، سرطان و ضعف سیستم ایمنی
مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی یا کورتیکواستروئیدها
سیگار کشیدن، قلیان و قرار گرفتن طولانی مدت در معرض دود
اختلال بلع، سکته مغزی، زوال عقل یا کاهش سطح هوشیاری
بستری شدن، جراحی بزرگ یا استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی
عفونت های ویروسی قبلی مانند آنفلوآنزا
زندگی در محیط های شلوغ یا تماس نزدیک با فرد مبتلا
سیگار با آسیب زدن به مژک های مجاری تنفسی، پاکسازی طبیعی ریه را مختل می کند. این مژک ها ذرات و میکروب ها را به سمت گلو حرکت می دهند؛ بنابراین، آسیب آن ها راه را برای عفونت هموار می سازد.
اختلال بلع نیز اهمیت ویژه ای دارد. فرد ممکن است بدون سرفه واضح، مقدار کمی بزاق، غذا یا محتویات معده را وارد ریه کند. این اتفاق که آسپیراسیون نام دارد، در سالمندان، بیماران عصبی و افرادی که سطح هوشیاری پایینی دارند بیشتر رخ می دهد.
انواع ذات الریه کدامند؟
انواع ذات الریه بر اساس عامل ایجاد کننده، محل انتقال عفونت، نحوه ورود محتویات به ریه و گستره درگیری دسته بندی می شوند. مهم ترین گروه ها شامل پنومونی باکتریایی، ویروسی، قارچی، آسپیراسیون، اکتسابی از جامعه، بیمارستانی، مرتبط با دستگاه تنفس مصنوعی و نوع دوطرفه هستند.
این دسته بندی ها همیشه از یکدیگر جدا نیستند. برای مثال، یک بیمار می تواند به پنومونی دوطرفه با منشأ ویروسی مبتلا شود یا پس از آسپیراسیون، عفونت باکتریایی ایجاد کند. پزشک بر اساس شرایط بیمار، زمان شروع علائم و یافته های آزمایشگاهی نوع احتمالی را تعیین می کند.
ذات الریه باکتریایی چگونه ایجاد می شود؟
پنومونی باکتریایی زمانی ایجاد می شود که باکتری ها در بافت ریه تکثیر شوند و پاسخ التهابی قابل توجهی ایجاد کنند. این نوع معمولاً با تب، لرز، سرفه خلط دار، درد قفسه سینه و تنگی نفس همراه است، اما علائم در سالمندان یا بیماران دارای ضعف ایمنی ممکن است خفیف یا غیر معمول باشند.
باکتری هایی مانند استرپتوکوک پنومونیه از عوامل شناخته شده پنومونی اکتسابی از جامعه هستند. با این حال، نوع باکتری به سن، بیماری های زمینه ای، محل ابتلا و مصرف قبلی آنتی بیوتیک بستگی دارد.
درمان نوع باکتریایی معمولاً به آنتی بیوتیک نیاز دارد، اما پزشک باید دارو را بر اساس شدت بیماری و الگوی مقاومت میکروبی انتخاب کند. مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک می تواند درمان را دشوارتر کند، عوارض دارویی ایجاد کند و مقاومت میکروبی را افزایش دهد.
ذات الریه ویروسی چگونه ایجاد می شود؟
ذات الریه ویروسی در اثر تکثیر ویروس در سلول های دستگاه تنفسی و ایجاد التهاب در بافت ریه شکل می گیرد. ویروس های آنفولانزا، ویروس سنسیشیال تنفسی، کرونا ویروس ها و برخی ویروس های تنفسی دیگر می توانند باعث این بیماری شوند.
علائم نوع ویروسی ممکن است با تب، سرفه خشک، بدن درد، سردرد، خستگی و تنگی نفس آغاز شود. برخی عفونت های ویروسی زمینه را برای عفونت ثانویه باکتریایی فراهم می کنند؛ در این حالت، بیمار پس از یک دوره بهبود اولیه دوباره تب و خلط شدید پیدا می کند.
درمان به ویروس عامل و وضعیت بیمار بستگی دارد. برای برخی ویروس ها داروی ضد ویروس وجود دارد که باید در زمان مناسب و با تجویز پزشک مصرف شود. آنتی بیوتیک روی ویروس اثر مستقیم ندارد، مگر آنکه عفونت باکتریایی هم زمان یا ثانویه وجود داشته باشد.
ذات الریه قارچی چیست؟
پنومونی قارچی عفونتی است که در اثر رشد قارچ در ریه ایجاد می شود و بیشتر در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، بیماری های زمینه ای شدید یا تماس محیطی خاص رخ می دهد. مصرف طولانی مدت داروهای سرکوب کننده ایمنی، پیوند عضو، برخی سرطان ها و HIV خطر این نوع عفونت را افزایش می دهند.
قارچ ها ممکن است از محیط وارد ریه شوند یا در شرایط ضعف ایمنی از حالت نهفته فعال شوند. علائم شامل تب طولانی، سرفه، تنگی نفس، کاهش وزن، تعریق شبانه و خستگی است؛ اما این نشانه ها اختصاصی نیستند.
تشخیص ممکن است به تصویربرداری دقیق، آزمایش خون، بررسی خلط، برونکوسکوپی یا نمونه برداری نیاز داشته باشد. درمان با داروهای ضدقارچ انجام می شود و مدت آن به نوع قارچ، شدت درگیری و پاسخ بیمار بستگی دارد. استفاده خودسرانه از داروهای ضدقارچ ایمن نیست و می تواند با داروهای دیگر تداخل ایجاد کند.
ذات الریه ناشی از ورود غذا یا مایعات به ریه چیست؟
پنومونی ناشی از ورود غذا، نوشیدنی، بزاق یا محتویات معده به ریه «پنومونی آسپیراسیون» نام دارد. این حالت زمانی رخ می دهد که مکانیسم طبیعی بلع و سرفه نتواند از ورود مواد به راه های هوایی جلوگیری کند و مواد وارد بخش های عمقی ریه شوند.
سکته مغزی، بیماری پارکینسون، زوال عقل، بیهوشی، مصرف داروهای آرام بخش، استفراغ شدید و اختلالات بلع از عوامل مهم آسپیراسیون هستند. بیمار ممکن است پس از غذا خوردن دچار سرفه، خس خس، تب، تنگی نفس یا تغییر صدا شود؛ بااین حال، آسپیراسیون گاهی بدون علامت واضح اتفاق می افتد.
درمان بر اساس وضعیت بیمار انجام می شود. ممکن است پزشک آنتی بیوتیک، اکسیژن درمانی، تخلیه ترشحات و ارزیابی بلع را لازم بداند. اصلاح وضعیت نشستن هنگام غذا، تنظیم قوام غذا و درمان اختلال بلع به پیشگیری از تکرار کمک می کند.
ذات الریه اکتسابی از جامعه چیست؟
ذات الریه اکتسابی از جامعه، عفونتی است که فرد خارج از بیمارستان یا در ابتدای مراجعه به مراکز درمانی به آن مبتلا می شود. این نوع یکی از شایع ترین شکل های پنومونی است و می تواند در افراد سالم یا بیماران دارای بیماری زمینه ای ایجاد شود.
عامل آن ممکن است باکتری، ویروس یا در مواردی قارچ باشد. پزشک برای انتخاب درمان، شدت علائم، سن، بیماری های همراه، سابقه مصرف آنتی بیوتیک و احتمال مقاومت میکروبی را بررسی می کند.
بسیاری از بیماران مبتلا به نوع خفیف با درمان سرپایی، استراحت، مصرف مایعات و پیگیری منظم بهبود می یابند. اما تنگی نفس قابل توجه، کاهش اکسیژن، افت فشار خون، گیجی یا ناتوانی در خوردن و نوشیدن می تواند نیاز به بستری را مطرح کند.
ذات الریه بیمارستانی چیست؟
ذات الریه بیمارستانی عفونتی است که دست کم ۴۸ ساعت پس از بستری شدن و بدون وجود شواهدی از عفونت در زمان پذیرش ایجاد می شود. این نوع معمولاً در بیماران بستری طولانی، افراد پس از جراحی یا کسانی که بیماری شدید دارند دیده می شود.
میکروب های بیمارستانی ممکن است در برابر برخی آنتی بیوتیک ها مقاوم باشند. به همین دلیل، انتخاب دارو باید با توجه به الگوی مقاومت مرکز درمانی، سابقه دارویی بیمار و نتیجه کشت انجام شود.
رعایت بهداشت دست، مراقبت صحیح از دهان، بالا نگه داشتن سر تخت، کاهش آسپیراسیون و خارج کردن زودهنگام لوله های غیرضروری از اقدامات کاهش دهنده خطر هستند. بیمار و خانواده نباید بدون تجویز پزشک، آنتی بیوتیک بیمارستانی را قطع یا جایگزین کنند.
ذات الریه مرتبط با دستگاه تنفس مصنوعی چیست؟
ذات الریه مرتبط با دستگاه تنفس مصنوعی نوعی عفونت بیمارستانی است که معمولاً پس از حداقل ۴۸ ساعت استفاده از ونتیلاتور ایجاد می شود. لوله داخل نای می تواند سد طبیعی دستگاه تنفس را دور بزند و ورود ترشحات آلوده به ریه را آسان تر کند.
علائم شامل تب یا افت دما، افزایش ترشحات تنفسی، تغییر رنگ خلط، بدتر شدن اکسیژن رسانی و یافته های جدید در عکس قفسه سینه است. تشخیص به ارزیابی بالینی و گاهی کشت ترشحات تنفسی نیاز دارد.
پیشگیری شامل رعایت تکنیک استریل، مراقبت از لوله تنفسی، بالا نگه داشتن سر بیمار، ارزیابی روزانه امکان کاهش دستگاه و رعایت بهداشت دهان است. درمان معمولاً به آنتی بیوتیک های وریدی و پایش دقیق تنفس نیاز دارد.
ذات الریه دوطرفه چیست؟
ذات الریه دوطرفه زمانی رخ می دهد که عفونت یا التهاب هر دو ریه را درگیر کند. این اصطلاح درباره محل درگیری صحبت می کند، نه درباره عامل بیماری؛ بنابراین، پنومونی دوطرفه می تواند باکتریایی، ویروسی، قارچی یا ناشی از ترکیبی از عوامل باشد.
درگیری دو ریه ممکن است اکسیژن رسانی را بیشتر کاهش دهد و خطر نارسایی تنفسی را افزایش دهد، اما شدت بیماری فقط با عبارت «دوطرفه» مشخص نمی شود. وضعیت عمومی بیمار، مقدار افت اکسیژن، وسعت التهاب و بیماری های زمینه ای اهمیت بیشتری دارند.
درمان ممکن است شامل اکسیژن، داروهای ضدعفونی کننده مناسب، مایعات و مراقبت بیمارستانی باشد. برخی بیماران به مراقبت ویژه یا دستگاه کمک تنفسی نیاز پیدا می کنند، در حالی که موارد محدودتر با درمان سرپایی بهبود می یابند.
چه کسانی در معرض ذات الریه هستند؟
افراد بسیار کم سن، سالمندان، بیماران دارای بیماری مزمن و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیشترین خطر ابتلا به پنومونی شدید را دارند. همچنین بیماران دچار اختلال بلع، افراد سیگاری، بستری شدگان بیمارستان و کسانی که از دستگاه تنفس مصنوعی استفاده می کنند، باید با دقت بیشتری پایش شوند.
نوزادان به دلیل کامل نبودن سیستم ایمنی و سالمندان به دلیل کاهش ذخیره تنفسی، آسیب پذیرتر هستند. بیماری هایی مانند آسم شدید، COPD، نارسایی قلبی، دیابت، بیماری کلیوی و سرطان نیز توان بدن را برای مقابله با عفونت کاهش می دهند.
افرادی که داروهای شیمی درمانی، کورتون با دوز بالا یا داروهای سرکوب کننده ایمنی مصرف می کنند، ممکن است با مقدار کمی از عامل عفونی دچار بیماری شدید شوند. در این افراد، علائم کلاسیک مانند تب ممکن است واضح نباشد.
محیط زندگی نیز مهم است. حضور در خانه سالمندان، مراکز نگهداری، خوابگاه ها یا محیط های شلوغ تماس با عوامل عفونی را افزایش می دهد. رعایت واکسیناسیون توصیه شده، شست وشوی دست، تهویه مناسب و ترک سیگار می تواند خطر را کاهش دهد.
ذات الریه چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص ذات الریه با ترکیب علائم، معاینه، اندازه گیری سطح اکسیژن و تصویربرداری قفسه سینه انجام می شود. پزشک شدت تنگی نفس، تعداد تنفس، فشار خون، ضربان قلب، دمای بدن و وضعیت هوشیاری را بررسی می کند و بر اساس خطر بیمار، آزمایش های تکمیلی را درخواست می دهد.
هیچ آزمایش واحدی در همه بیماران علت و شدت بیماری را به طور کامل مشخص نمی کند. در موارد خفیف، شرح حال، معاینه و عکس قفسه سینه ممکن است کافی باشد؛ اما بیماران بدحال به آزمایش خون، کشت، گازهای خون شریانی یا تصویربرداری دقیق تر نیاز دارند.
معاینه ریه و بررسی علائم چه نقشی در تشخیص دارد؟
معاینه ریه به پزشک کمک می کند صداهای غیر طبیعی تنفسی، کاهش ورود هوا، خس خس، صدای کراکل و نشانه های افزایش تلاش تنفسی را شناسایی کند. شرح حال نیز زمان شروع علائم، تماس با فرد بیمار، سفر، بستری اخیر، اختلال بلع و بیماری های زمینه ای را روشن می سازد.
پزشک با گوشی پزشکی به صداهای ریه گوش می دهد و تعداد تنفس و میزان استفاده از عضلات فرعی تنفس را ارزیابی می کند. سطح اکسیژن با پالس اکسیمتر اندازه گیری می شود، اما عدد دستگاه باید در کنار علائم و وضعیت بالینی تفسیر شود.
معاینه طبیعی، به خصوص در مراحل اولیه یا در افراد چاق و سالمندان، همیشه پنومونی را رد نمی کند. از سوی دیگر، صدای غیرطبیعی ریه نیز به تنهایی تشخیص قطعی نیست؛ زیرا در نارسایی قلبی، آسم و برخی بیماری های دیگر هم دیده می شود.
عکس قفسه سینه در تشخیص ذات الریه چه چیزی را نشان می دهد؟
عکس قفسه سینه می تواند نواحی التهاب و تجمع مایع در ریه را نشان دهد و به تأیید تشخیص پنومونی کمک کند. کدورت یا سفید شدگی موضعی، درگیری یک یا چند لوب و گاهی درگیری دوطرفه از یافته های احتمالی هستند، اما ظاهر عکس همیشه علت دقیق عفونت را مشخص نمی کند.
در مراحل اولیه بیماری، عکس ممکن است طبیعی باشد؛ به ویژه اگر کم آبی بدن، نقص ایمنی یا درگیری بسیار زودرس وجود داشته باشد. پزشک در صورت تداوم علائم یا شک بالینی بالا، ممکن است عکس را تکرار کند.
سی تی اسکن قفسه سینه جزئیات بیشتری ارائه می دهد، اما برای همه بیماران لازم نیست. این روش معمولاً زمانی استفاده می شود که عکس ساده پاسخ کافی ندهد، عارضه ای مانند آبسه یا تجمع مایع مطرح باشد یا پزشک بخواهد بیماری دیگری را بررسی کند.
آزمایش خون
آزمایش خون و آزمایش خلط، عملکرد اندام ها، کم خونی، وضعیت کلیه و احتمال عفونت شدید انجام می شود؛ اما شمارش گلبول های سفید به تنهایی نمی تواند باکتریایی یا ویروسی بودن بیماری را ثابت کند. آزمایش های التهابی نیز باید در کنار علائم و تصویربرداری تفسیر شوند.
آزمایش خلط و کشت ترشحات تنفسی به شناسایی عامل عفونی و انتخاب آنتی بیوتیک مناسب کمک می کند. این آزمایش در بیماران بستری، موارد شدید، عفونت مقاوم یا زمانی که درمان اولیه مؤثر نیست، اهمیت بیشتری دارد.
کشت خون ممکن است در بیماری شدید یا وجود نشانه های انتشار عفونت درخواست شود. گاهی پزشک آزمایش های اختصاصی ویروسی مانند PCR را نیز انجام می دهد. نتیجه منفی یک آزمایش، بسته به زمان نمونه گیری و کیفیت نمونه، همیشه عفونت را رد نمی کند.
عوارض ذات الریه چیست؟
برخی بیماران دچار پلورال افیوژن یا تجمع مایع در فضای اطراف ریه می شوند. اگر این مایع عفونی شود، امپیم ایجاد می شود و ممکن است تخلیه با سوزن یا لوله قفسه سینه ضرورت پیدا کند.
آبسه ریه به تشکیل حفره ای پر از چرک در بافت ریه گفته می شود و معمولاً به درمان طولانی تر نیاز دارد. عفونت شدید می تواند وارد جریان خون شود و سپسیس یا شوک سپتیک ایجاد کند. این وضعیت با افت فشار خون، گیجی، تنفس سریع و اختلال عملکرد کلیه یا سایر اندام ها همراه است.
کاهش اکسیژن و افزایش کار تنفسی ممکن است به نارسایی تنفسی منجر شود. در این حالت بیمار به اکسیژن درمانی، مراقبت ویژه یا دستگاه کمک تنفسی نیاز پیدا می کند. سالمندان، نوزادان و بیماران دارای نقص ایمنی بیشتر در معرض این عوارض قرار دارند.
ذات الریه چگونه درمان می شود؟
پزشک ابتدا مشخص می کند بیمار به درمان سرپایی پاسخ می دهد یا به بستری نیاز دارد. کاهش سطح اکسیژن، افت فشار خون، گیجی، تنفس بسیار سریع، ناتوانی در نوشیدن مایعات و بیماری های زمینه ای شدید از عواملی هستند که احتمال بستری را افزایش می دهند.
خوددرمانی با آنتی بیوتیک، کورتون یا داروهای ضدسرفه می تواند خطرناک باشد. آنتی بیوتیک نامناسب ممکن است عامل واقعی را پوشش ندهد و مصرف کورتون بدون دلیل پزشکی می تواند عفونت را تشدید کند.
درمان ذات الریه باکتریایی چگونه است؟
درمان نوع باکتریایی معمولاً با آنتی بیوتیک انجام می شود و پزشک دارو را بر اساس شدت بیماری، سن، حساسیت دارویی، بیماری های زمینه ای و احتمال مقاومت انتخاب می کند. در موارد خفیف، دارو ممکن است خوراکی باشد و در موارد شدید یا بیمارستانی، آنتی بیوتیک وریدی استفاده شود.
بیمار باید دارو را دقیقاً طبق دستور مصرف کند و بدون مشورت پزشک دوره درمان را قطع نکند؛ حتی اگر تب و سرفه زودتر کاهش پیدا کنند. قطع زودهنگام ممکن است به باقی ماندن عفونت یا بازگشت بیماری منجر شود.
اگر پس از ۴۸ تا ۷۲ ساعت درمان، تب، تنگی نفس یا ضعف بهتر نشود، بیمار باید دوباره ارزیابی شود. گاهی علت عدم بهبود، مقاومت میکروبی، تشخیص متفاوت، آبسه، تجمع مایع یا وجود عفونت ویروسی است.
درمان ذات الریه ویروسی چگونه انجام می شود؟
درمان پنومونی ویروسی بر اساس عامل ویروسی و وضعیت بیمار انجام می شود. استراحت، مصرف مایعات کافی، کنترل تب، اکسیژن درمانی در صورت کاهش سطح اکسیژن و پایش علائم، بخش مهمی از درمان حمایتی را تشکیل می دهند.
در برخی عفونت ها، پزشک داروی ضد ویروس تجویز می کند. این داروها معمولاً زمانی بیشترین اثر را دارند که در روزهای ابتدایی بیماری یا پیش از وخیم شدن حال بیمار شروع شوند. آنتی بیوتیک برای عفونت ویروسی ساده مؤثر نیست، اما در صورت عفونت باکتریایی همزمان ممکن است لازم شود.
بیمار باید از تماس نزدیک با افراد آسیب پذیر پرهیز کند، هنگام سرفه یا عطسه دهان و بینی را بپوشاند و دستورهای مربوط به تهویه و بهداشت دست را رعایت کند. تنگی نفس، کبودی، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری نیازمند مراجعه فوری است.
درمان ذات الریه در خانه شامل چه اقداماتی است؟
درمان خانگی فقط برای بیمارانی مناسب است که پزشک پس از ارزیابی، بیماری آن ها را خفیف تشخیص داده و نشانه ای از کاهش اکسیژن یا عارضه وجود نداشته باشد. استراحت، مصرف مایعات در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، مصرف داروهای تجویز شده و پیگیری روند بهبود، پایه مراقبت در خانه هستند.
اقدامات مفید در خانه عبارت اند از:
مصرف منظم داروهای تجویزشده و پرهیز از قطع خودسرانه آن ها
نوشیدن مایعات کافی، مگر اینکه پزشک به دلیل نارسایی قلبی یا کلیوی محدودیت تعیین کرده باشد
استراحت و بازگشت تدریجی به فعالیت پس از کاهش تب و تنگی نفس
پرهیز کامل از سیگار، قلیان و دود محیطی
اندازه گیری دما و در صورت توصیه پزشک، بررسی سطح اکسیژن
رعایت بهداشت دست و کاهش تماس با نوزادان، سالمندان و بیماران دارای ضعف ایمنی
خوابیدن با سر کمی بالاتر ممکن است تنفس و تخلیه ترشحات را آسان تر کند. بیمار نباید برای متوقف کردن سرفه، به طور خودسرانه دارو مصرف کند؛ زیرا سرفه در بسیاری از موارد به خروج ترشحات کمک می کند. اگر تنگی نفس افزایش یابد، لب ها کبود شوند، بیمار گیج شود یا نتواند مایعات بنوشد، باید فوراً به مرکز درمانی مراجعه کند.
چگونه از ذات الریه پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از ذات الریه با واکسیناسیون مناسب، شست وشوی دست، ترک سیگار، کنترل بیماری های مزمن، درمان اختلال بلع و جلوگیری از تماس با ترشحات تنفسی امکان پذیر است. هیچ روش پیشگیری صددرصدی نیست، اما ترکیب این اقدامات احتمال ابتلا و شدت بیماری را کاهش می دهد.
راهکارهای مهم پیشگیری عبارت اند از:
دریافت واکسن های توصیه شده مانند واکسن آنفلوآنزا، کووید و واکسن پنوموکوک بر اساس سن و شرایط پزشکی
شستشوی دست ها با آب و صابون یا استفاده از محلول ضدعفونی کننده
پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه
تهویه مناسب اتاق ها و پرهیز از حضور طولانی در محیط های بسیار شلوغ
ترک سیگار و کاهش تماس با دود، گرد و غبار و آلاینده های تنفسی
رعایت بهداشت دهان و دندان، به خصوص در سالمندان و بیماران بستری
قرار دادن بیمار دارای اختلال بلع در وضعیت مناسب هنگام غذا خوردن
واکسن پنوموکوک برای همه افراد به شکل یکسان تجویز نمی شود و برنامه آن به سن، بیماری های زمینه ای و دستورالعمل های پزشکی بستگی دارد. بنابراین، بهتر است فرد درباره واکسن مناسب با پزشک یا مرکز بهداشت مشورت کند.
در بیماران مبتلا به سکته مغزی، پارکینسون یا زوال عقل، ارزیابی بلع می تواند خطر آسپیراسیون را کم کند. مراقبان باید از غذا دادن به فرد در حالت خوابیده خودداری کنند و پس از غذا، وضعیت نشسته یا نیمه نشسته را برای مدتی حفظ کنند.
سخن پایانی
ذات الریه یا پنومونی عفونتی در بافت ریه است که می تواند از عوامل مختلفی مانند باکتری، ویروس، قارچ یا ورود غذا و مایعات به راه های هوایی ایجاد شود. نشانه هایی مانند تب، سرفه، خلط، تنگی نفس و درد قفسه سینه اهمیت دارند، اما در سالمندان و نوزادان ممکن است بیماری با بی حالی، گیجی یا اختلال تغذیه بروز کند.
تشخیص معمولاً با معاینه، اندازه گیری اکسیژن و عکس قفسه سینه انجام می شود و درمان باید بر اساس علت و شدت بیماری انتخاب شود. مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک یا تاخیر در مراجعه، به خصوص در افراد پرخطر، می تواند عوارض جدی ایجاد کند. واکسیناسیون، ترک دخانیات، رعایت بهداشت تنفسی و کنترل بیماری های زمینه ای مهم ترین پایه های پیشگیری هستند.
